سوره سبا — آیه 16

معانی کلمات:

• سَیلَ العَرِم: سیلاب ویرانگری که از شکستن سدّ عظیم (سدّ مأرب) پدید آمد و مهار آن ممکن نبود.
• أُکُلٍ خَمْط: میوهای تلخ و ناخوشایند که خوردن آن دشوار است.
• أَثل: درختی شبیه به گز (طرفاء) که میوه ندارد و تنها جنبهی ظاهری دارد.
• سِدر: درخت کنار (نبق) که میوهی شیرین و برگهای مفیدی دارد.

تفسیر آیه:

پس از آنکه قوم سبأ نعمتهای فراوان خداوند را ناسپاسی کردند و از شکر و ایمان رویگردان شدند، خداوند آنان را به کیفر این ناسپاسی گرفتار عذابی سخت کرد. او سیلاب ویرانگری را بر سدّ عظیم آنان فرستاد که آن را در هم شکست و باغهای سرسبز و پربرکتشان را نابود کرد. به جای آن دو باغ پرمیوه و خرّم، دو باغ به آنان داد که میوههایش تلخ و ناخوشایند بود و درختانی بیثمر چون اثل در آن میروئید و تنها اندکی درخت سدر (کنار) در آن یافت میشد که آن هم سودی اندک داشت. این تغییر و تبدیل، نتیجهی مستقیم کفران نعمت و ناسپاسی آنان بود؛ زیرا خداوند هرگز نعمت خود را از کسی نمیگیرد مگر آنکه بندهای شکر آن را به جا نیاورد و در برابر الطاف الهی سرکشی کند. این عذاب، هشداری است برای همهی انسانها که ناسپاسی و تکذیب نعمتهای الهی، سرانجامی جز زوال برکت و گرفتاری به سختیها ندارد.

فواید و پیامهای آیه:

• نعمتهای الهی امانتهایی هستند که با شکرگزاری پایداری مییابند و با ناسپاسی از بین میروند؛ پس شکر نعمت، خود نعمتی بزرگ است.
• کیفر الهی در دنیا نیز ممکن است رخ دهد و ناسپاسی، نه تنها آخرت را تباه میکند، بلکه زندگی دنیوی را نیز به تباهی میکشد.
• انسان باید همواره مراقب قلب خود باشد که نعمتهای الهی را فراموش نکند و با تکبر و غرور، خود را بینیاز از خداوند نبیند.
• این داستان عبرتی است برای همهی جوامع که اگر از یاد خدا و شکر نعمتهای او غافل شوند، عاقبتی جز نابودی و پشیمانی نخواهند داشت.
• محبت به خداوند و شکرگزاری از او، سبب افزایش برکت و آرامش در زندگی میشود و انسان را از عذاب و سختیها دور میدارد.