سوره سبا — آیه 54

معانی کلمات:

• حِیلَ: مانع و حائل ایجاد شد، جلوگیری به عمل آمد.
• أَشْیَاعِهِم: همانندان و همگنان آنان (از امتهای پیشین).
• مُرِیب: شکی که موجب تردید و بدگمانی شدید است و دل را به اضطراب میاندازد.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه خبر میدهد که در آن هنگامهی هولناک قیامت، میان این کافران و آنچه آرزو و اشتیاق دارند جدایی انداخته میشود. آنان در آن لحظات سخت، آرزو میکنند که ای کاش به دنیا بازگردند و ایمان بیاورند و توبه کنند، یا آرزوی نجات از آتش و بهرهمندی از لذائذ دنیوی را در سر میپرورانند؛ اما میان آنان و این خواستهها حائلی عظیم قرار میگیرد و هرگز به آنچه میخواهند نمیرسند. این مجازات و محرومیت، دقیقاً مانند همان چیزی است که با همانندانشان از امتهای کافر پیشین انجام شد؛ آنان نیز در دنیا با همین سرنوشت مواجه شدند و در آخرت نیز از آرزوهای خود محروم گشتند. علت این عذاب و محرومیت آن بود که این کافران در زندگی دنیا نسبت به آنچه پیامبران آورده بودند — از جمله توحید، معاد و روز حساب — در شک و تردیدی شدید و اضطرابآور بودند؛ شکی که آنان را به انکار و تکذیب واداشت و هیچگاه با دلی آرام به دنبال حقیقت نرفتند.

فواید و درسهای آیه:

• ایمان و توبه تنها در دنیا و پیش از فرا رسیدن مرگ و قیامت پذیرفته میشود؛ پس مبادا انسان فرصت را از دست بدهد و در انتظار لحظهای باشد که دیگر بازگشتی در کار نیست.
• شک و تردید در برابر حقایق الهی، سرچشمهی همهی بدبختیها و محرومیتهاست؛ بنابراین انسان باید با جستجوی حقیقت و پرسش از اهل علم، دل خود را از شک و ریا پاک کند.
• سنت خداوند در مورد همهی امتها یکسان است؛ هیچ قوم و ملتی از این قانون الهی مستثنا نیست، پس عبرت گرفتن از سرنوشت پیشینیان، راه نجات از عذاب است.
• این آیه هشداری است برای همهی انسانها که در دنیا به دنبال خواستههای حلال و ایمان راستین باشند تا در آخرت به آرزوهای واقعی خود برسند و از حسرت و ندامت رهایی یابند.