Yosin surasi — Oyat 23

Kalimalarning ma'nolari:

• أَتَّخِذُ – (o'zimga) tanlaymanmi, qabul qilamanmi?
• آلِهَةً – ilohlar, xudolar (bu yerda butlar nazarda tutilgan).
• يُرِدْنِ – Menga (biror yomonlikni) iroda qilsa, xohlasa.
• بِضُرٍّ – yomonlik, zarar, ofat.
• لَا تُغْنِي – foyda bermaydi, daf qila olmaydi.
• شَفَاعَتُهُمْ – ularning (butlarning) shafoati, himoyasi.
• وَلَا يُنقِذُونِ – va ular meni (bu zarardan) qutqara olmaydilar.

Tafsir:

Bu oyatda mo'min inson o'z qavmiga murojaat qilib, ularni butparastlikdan qaytarish uchun mantiqiy va ta'sirli dalil keltirmoqda. U shunday deydi: "Men Allohdan o'zga ilohlarni tanlaymanmi?!" Bu savol o'z-o'zidan ularning butlari hech qanday kuchga ega emasligini anglashga chorlaydi. U davom etadi: Agar Rahmon (mehribon Alloh) menga biror yomonlik, zarar yetkazishni xohlasa, mana shu butlar – ularning shafoati, himoyasi menga hech qanday foyda keltira olmaydi va meni bu ofatdan qutqara olmaydi. Ya'ni, butlar na o'zlariga, na o'zgalarga foyda yoki zarar yetkazishga qodir emaslar. Ular hech narsaga ega emaslar, na shafoat qilishga, na biror narsani daf qilishga. Shuning uchun ularni iloh deb bilish – bu ochiq-oydin adashuv va xatodir. Chunki haqiqiy iloh – bu yaratgan, rizq beradigan, foyda va zarar yetkazishga qodir bo'lgan Zotdir. Butlar esa bularning barchasidan mutlaqo bebahradirlar. Bu mo'min insonning so'zlari uning aqliy yetukligini va Allohga bo'lgan ishonchi mustahkamligini ko'rsatadi. U o'z e'tiqodida sobit turib, qavmini ham haqiqatga chorlaydi.

Foydalar:

1. Ushbu oyat musulmonlarga tavhid (yakkaxudolik) e'tiqodining naqadar muhimligini va Allohdan o'zga narsalarga suyanishning befoydaligini o'rgatadi.
2. Inson har qanday holatda ham faqat Allohga tavakkal qilishi, Uning irodasiga bo'ysunishi kerak. Chunki butun ishlar Uning qo'lidadir.
3. Bu oyatda aql-idrokni ishlatishga, butlar va yolg'on ilohlar ojiz ekanini anglab yetishga da'vat bor. Haqiqiy mo'min o'z e'tiqodida sobit bo'lishi va boshqalarni ham to'g'ri yo'lga chaqirishi lozim.
4. Allohning rahmati (Rahmon ismi) zikr qilinishi bilan birga, Uning azobi va qahridan qo'rqish ham uyg'unlashgan. Bu esa bandani Uning oldida kamtarin bo'lishga va gunohlardan saqlanishga yetaklaydi.
5. Shafoat va najot faqat Allohning izni bilan bo'lishi, butlar va boshqa maxluqlar esa hech kimni Allohning qazosidan qutqara olmasligi – bu e'tiqodning asosiy qoidalaridan biridir.