سوره یس — آيت 48

1) لفظن جي معنيٰ ۽ تشريح:

• وَيَقُولُونَ: ۽ اهي چون ٿا (هتي مراد ڪافر ۽ منڪر آهن).
• مَتَىٰ: ڪڏهن؟ (سوال ڪرڻ ۽ ٺٺولي ڪرڻ جي طور تي).
• هَٰذَا الْوَعْدُ: هي واعدو؟ (مراد قيامت ۽ بعث بعد الموت جو واعدو آهي).
• إِن كُنتُمْ: جيڪڏهن توهان (خطاب نبي ڪريم ﷺ ۽ مؤمنن ڏانهن آهي).
• صَادِقِينَ: سچا آهيو (پنهنجي دعويٰ ۾).

2) تفسير:

هي آيت انهن ڪافرن ۽ منڪرن جي حالت بيان ڪري ٿي، جيڪي قيامت ۽ مرڻ کان پوءِ ٻيهر زنده ٿي اٿڻ کي مڃڻ کان انڪار ڪن ٿا. اهي نه رڳو انڪار ڪن ٿا، پر ٺٺولي ۽ استهزا طور پڇن ٿا ته: ”آخر اهو واعدو، يعني قيامت ۽ بعث، ڪڏهن پورو ٿيندو؟ جيڪڏهن توهان پنهنجي ان دعويٰ ۾ سچا آهيو ته ان جو وقت ٻڌايو!“

اهي اهو سوال ان ڪري ڪن ٿا ته انهن جي دلين ۾ قيامت جو انڪار ۽ ان کي ناممڪن سمجهڻ وارو تصور موجود آهي. اهي ان کي پري ۽ ناممڪن سمجهي، جلدي ڪرڻ ۽ مذاق ڪرڻ لاءِ ائين چون ٿا. حالانڪه قيامت جو وقت الله تعاليٰ ئي ڄاڻي ٿو، ۽ اهو ضرور ايندو، ان ۾ ڪو به شڪ ناهي. نبي ڪريم ﷺ ۽ مؤمنن جو ايمان ان ڳالهه تي قائم آهي ته قيامت حق آهي ۽ ان جو واعدو سچو آهي، پر ان جو مقرر وقت صرف الله جي علم ۾ آهي.

3) استنباط ۽ فائدا:

• قيامت تي ايمان ضروري آهي: هي آيت اسان کي سيکاريندي آهي ته قيامت ۽ بعث بعد الموت تي ايمان رکڻ اسلام جو بنيادي عقيدو آهي. ان جو انڪار ڪافرن ۽ منڪرن جو طريقو آهي.
• استهزا ۽ ٺٺولي کان بچو: ڪافر قيامت بابت ٺٺولي ۽ استهزا ڪندا هئا، اسان کي اهڙي روش کان بچڻ گهرجي ۽ دين جي ڳالهين کي سنجيدگي سان وٺڻ گهرجي.
• وقت جو علم الله وٽ آهي: قيامت جو مقرر وقت صرف الله تعاليٰ ئي ڄاڻي ٿو. اسان جو ڪم ان تي ايمان آڻڻ ۽ ان لاءِ تياري ڪرڻ آهي، نه ته ان جي وقت بابت سوال ڪرڻ يا جلدي ڪرڻ.
• صبر ۽ ثابت قدمي: مؤمنن کي گهرجي ته اهڙن سوالن ۽ ٺٺولين تي صبر ڪن ۽ پنهنجي ايمان تي ثابت قدم رهن، ڇاڪاڻ ته سچائي ۽ يقين ئي ڪاميابي جو رستو آهي.
• اسلام جي حقيقت کي سمجهو: اسلام هڪ مڪمل ضابطو حيات آهي، جنهن ۾ آخرت تي ايمان ان جو اهم حصو آهي. ان تي يقين رکڻ اسان کي نيڪ عمل ڪرڻ ۽ برائي کان بچڻ جي ترغيب ڏئي ٿو.