سوره غافر — آیه 42

معانی کلمات:

• تَدْعُونَنِي: مرا دعوت میکنید و میخوانید.
• لِأَكْفُرَ بِاللَّهِ: تا به خدا کافر شوم.
• أُشْرِكَ بِهِ: برای او شریک قرار دهم.
• مَا لَيْسَ لِي بِهِ عِلْمٌ: چیزی که به آن دانشی ندارم (یعنی بتهایی که حقیقت و شایستگی عبادتشان را نمیدانم).
• الْعَزِيزِ: آن که شکستناپذیر و غالب بر همه است.
• الْغَفَّارِ: بسیار آمرزنده برای کسانی که توبه کنند.

تفسیر آیه:

این سخن از زبان مرد مؤمنی است که در برابر قوم خود ایستاده و آنان را به توحید و ایمان دعوت میکند. او با شگفتی و اعتراض به قوم خود میفرماید: «شما مرا دعوت میکنید که به خدا کفر ورزم و برای او شریکانی قرار دهم که هیچ دانش و آگاهیای به درستی عبادتشان ندارم؛ نه دلیل عقلی بر حقانیتشان دارم و نه وحی و برهانی بر آن رسیده است. این دعوت شما به سوی گمراهی و جهل است. اما من شما را به سوی خدایی دعوت میکنم که عزیز است و هیچ قدرتی بر او چیره نمیشود و در انتقام از کافران و ستمگران شکستناپذیر است؛ و در عین حال غفّار است و آمرزش او گسترده است و گناهان بندگان توبهکار را میبخشاید. پس چگونه دعوت مرا رها میکنید و به دعوت باطل خود چنگ میزنید؟»

فواید و پیامهای آیه:

• ایمان به خدا بر پایه علم و آگاهی است، نه تقلید کورکورانه؛ و شرک، جهل و بیخبری است.
• دعوت به حق، با استدلال و منطق همراه است؛ در حالی که دعوت به باطل، بر جهل و بیاساسی استوار است.
• خداوند دو صفت «عزیز» و «غفّار» را کنار هم آورده تا بندگان بدانند که هم قدرت او کامل است و هم رحمتش گسترده؛ نه ضعف دارد که از مجازات ستمگران عاجز باشد، و نه بخل دارد که توبهکنندگان را نیامرزد.
• مؤمن باید در برابر فشارهای اجتماعی و دعوتهای گمراهکننده، با صلابت و استدلال بایستد و از حق دفاع کند.
• این آیه نشان میدهد که دعوت به توحید، دعوت به عزت و آمرزش است؛ و دعوت به شرک، دعوت به ذلت و گمراهی.