سوره احقاف — آیه 11

معانی کلمات:

• سَبَقُونَا: در آن پیشی گرفتند، بر ما سبقت گرفتند.
• إِفْكٌ: دروغ، بهتان.
• قَدِيمٌ: کهن، متعلق به گذشته‌های دور.

تفسیر آیه:

کافران و منکران حق، با نگاهی تحقیرآمیز و از روی تکبّر به مؤمنان می‌گفتند: «اگر این دین و آنچه محمد (صلی الله علیه وسلم) آورده است، خیر و حقیقتی می‌بود، هرگز این گروه از پیش ما به آن ایمان نمی‌آوردند و در پذیرش آن بر ما سبقت نمی‌گرفتند.» اشاره آنان به مؤمنان ضعیف و فقیری چون بلال، عمار، صهیب و سلمان بود که زودتر از اشراف و بزرگان به اسلام گرویده بودند. آنان گمان می‌کردند که خیر و سعادت تنها سزاوار بزرگان و ثروتمندان است و اگر این دین حقیقت داشت، آنان که خود را برتر می‌دانستند، پیش‌گام می‌شدند.

سپس خداوند متعال می‌فرماید: چون آنان به قرآن هدایت نیافتند و از آن بهره‌ای نبردند، به ناچار برای توجیه کفر خود، بهانه‌ای دیگر آوردند و گفتند: «این قرآن دروغی است کهن و افسانه‌ای از پیشینیان است که بازگو می‌شود.» آنان چون نتوانستند با منطق و برهان با قرآن مقابله کنند، آن را به دروغ و افسانه‌های قدیمی نسبت دادند، در حالی که خود می‌دانستند این سخن، سخن خداوند است و از عهده هیچ بشری برنمی‌آید.

فواید و پیام‌های آیه:

• ملاک حق‌شناسی، ایمان آوردن بزرگان نیست: حق و باطل با مقام و ثروت افراد سنجیده نمی‌شود؛ چه بسا فقیران و مستضعفان، پیش‌گامان حقیقت باشند و بزرگانِ مغرور، از درک آن عاجز بمانند.
• تکبّر و خودبرتربینی، مانع هدایت است: کسانی که خود را برتر از دیگران می‌بینند، هرگز تن به حق نمی‌دهند و همواره برای فرار از آن بهانه‌هایی می‌تراشند.
• قرآن، معجزه‌ای جاودان است: نسبت دادن قرآن به دروغ و افسانه‌های قدیم، نشانه عجز و درماندگی مخالفان در برابر آن است؛ چرا که اگر توانایی داشتند، با دلیل و برهان مقابله می‌کردند، نه با بهانه‌های بی‌اساس.
• سبقت در خیر، نشانه صداقت است: مؤمنانِ نخستین با جان و دل حقیقت را پذیرفتند و در این راه از هیچ فداکاری دریغ نکردند؛ این خود گواه بر راستی و درستی دعوت آنان است.