Ahqof surasi — Oyat 11

Kalimalarning ma'nolari:

• إِفْكٌ — yolg‘on, bo‘hton.
• قَدِيمٌ — eski, o‘tmishga oid.

Tafsir:

Kofir bo‘lganlar — ya’ni Muhammad sollallohu alayhi vasallamning payg‘ambarligini inkor etganlar — iymon keltirganlarga nisbatan masxara va kibr bilan dedilar: “Agar sizlar Muhammadning olib kelgan narsasi (ya’ni Qur’on va Islom dini) haqiqatan yaxshi va foydali bo‘lganida, bizdan oldin unga yetishib, uni qabul qilishda bizni ortda qoldirmagan bo‘lardingizlar”. Ular bu so‘zni, asosan, kambag‘al, zaif va quyi tabaqadagi musulmonlarni — masalan, Abdulloh ibn Salom va uning izdoshlarini nazarda tutib aytdilar. Chunki ular o‘zlarini yuqori martabali, obro‘li va aqlli deb hisoblab, bunday odamlar tomonidan qabul qilingan narsani yaxshi deb tan olishni o‘zlariga ep bilmas edilar.

Keyin Alloh taolo ularning bu da’vosining noto‘g‘riligini bayon qilib, ular Qur’on orqali hidoyat topmaganliklari, ya’ni undagi haqni anglamaganliklari va iymon keltirganlar kabi undan foyda olmaganliklari uchun, o‘zlarini oqlash maqsadida: “Bu — o‘tmishdagilardan meros bo‘lib qolgan eski yolg‘ondir”, deb aytishlarini xabar qiladi. Ya’ni ular Qur’onni avvalgi xalqlarning afsonalari va uydirmalari deb ataydilar, holbuki u haq va hidoyatdir.

Foydalar:

1. Kofirlarning iymon keltirganlarga nisbatan masxara va nazar pastlashlari ularning nodonligi va kibrining belgisidir. Haqiqiy yaxshilik esa — kimning qabul qilishiga emas, balki narsaning o‘zida haq bo‘lishiga bog‘liq.
2. Islom dini hech qachon boylik, mansab yoki naslga qarab emas, balki qalbning sadoqati va aqlning to‘g‘riligiga qarab qabul qilinadi. Shu sababli kambag‘al va zaiflar ham bu dinni birinchi bo‘lib qabul qilishlari mumkin — bu ularning sharafidir.
3. Inson o‘zi hidoyat topmagan narsani yolg‘on deb atashga moyil bo‘ladi. Bu esa haqiqatdan yuz o‘girishning eng xavfli ko‘rinishidir. Mo‘min esa har doim haqni izlaydi va uni qayerdan topsa, qabul qiladi.
4. Qur’onning haq ekanligi uning mazmuni va ta’siridagi go‘zallik bilan isbotlanadi, uning “eski” yoki “yangi” deyilishi bilan emas. Allohning kalomi har doim yangi va hayotbaxshdir.