سوره انعام — آیه 154

### معانی واژگان

• تَمَامًا: کاملکننده، برای تکمیل نعمت.
• عَلَى الَّذِي أَحْسَنَ: پاداش و پاسخی برای کسی که نیکی کرد (یعنی موسی علیهالسلام بهخاطر نیکیاش در طاعت).
• تَفْصِيلًا: بیان و توضیح روشن و جداگانه.
• هُدًى: راهنمایی بهسوی حق و صراط مستقیم.
• رَحْمَةً: مایهی بخشایش و مهربانی خداوند برای بندگان.

### تفسیر آیه

سپس – ای پیامبر – به این مشرکان بگو که خداوند پس از آنچه از نعمتها و نشانههای خود بیان کرد، به موسی (علیهالسلام) کتاب آسمانی (تورات) را عطا کرد. این عطا برای تکمیل نعمت بر کسی بود که نیکی کرد؛ یعنی موسی که در طاعت و بندگی خدا کوشا بود و خداوند پاداش نیکی او را با فرستادن کتابی کامل داد. این کتاب، بیانگر و روشنگر همه چیزهایی بود که بندگان در امور دین و دنیای خود به آن نیاز داشتند؛ از احکام، حلال و حرام، و راههای هدایت. تورات هم راهنما بود و هم مایهی رحمت، تا قوم بنیاسرائیل به دیدار پروردگارشان در روز قیامت ایمان بیاورند و با اعمال صالح خود برای آن روز آماده شوند.

### فواید و پیامهای آیه

• پاداش نیکوکاری: خداوند محسنین را فراموش نمیکند و نیکی آنان را با نعمتهای بزرگ پاداش میدهد؛ همانگونه که به موسی (علیهالسلام) کتاب آسمانی داد.
• کتابهای آسمانی، نقشهی کامل زندگی: دین خدا هیچ نقصی ندارد و برای هر نیاز دینی و اخلاقی انسان، برنامه و راهنمایی روشن ارائه کرده است.
• هدف از هدایت، ایمان به معاد است: همهی کتب آسمانی و تعالیم انبیا برای این است که انسان به روز لقای پروردگار ایمان بیاورد و با اعمال نیک، خود را برای آن سفر آماده کند.
• رحمت الهی در کنار هدایت: خداوند نه تنها راه را نشان میدهد، بلکه با رحمت خود، لغزشهای بندگان را میبخشد و آنان را در مسیر هدایت یاری میکند.