سوره انعام — آیه 44

معانی کلمات:

• نَسُوا: ترک کردند، فراموش کردند (در اینجا به معنای ترک عمدی و بیتوجهی است).
• ذُکِّرُوا بِهِ: آنچه بدان پند و اندرز داده شدند (مصائب، بلاها و هشدارها).
• فَتَحْنَا عَلَیْهِمْ أَبْوَابَ کُلِّ شَیْءٍ: درهای همه چیز (از نعمتها و رزق) را به رویشان گشودیم.
• بَغْتَةً: ناگهانی، بدون هیچ پیشزمینهای.
• مُبْلِسُونَ: اندوهگین و ناامید، حیران و سرگردان (به گونهای که از هر خیری مأیوس شوند).

تفسیر آیه:

هنگامی که آنان پندها و هشدارهایی را که به وسیله سختیها و بلاها به آنها داده شد، فراموش کردند و از دستورهای الهی روی گرداندند، خداوند به جای تنگنا و گرفتاری، درهای نعمتهای دنیوی را به رویشان گشود؛ آنان را پس از فقر، بینیاز کرد و پس از بیماری، سلامتی بخشید. این گشایش نه از روی لطف و کرامت، بلکه به عنوان مهلت و استدراج بود تا بیشتر در غفلت و سرکشی فرو روند. آنان چنان در نعمتها غرق شدند که به داشتههای خود دل بستند و مغرور و شادمان گردیدند و به جای شکرگزاری، به طغیان و سرپیچی ادامه دادند. در همین حال که در اوج سرمستی و خوشحالی بودند، عذاب الهی به صورت ناگهانی و غافلگیرانه بر آنان فرود آمد؛ به گونهای که یکباره همه امیدهایشان بر باد رفت و در نهایت حیرت و یأس و اندوه فرو رفتند، به طوری که هیچ راه نجاتی برای خود نیافتند و از هر خیری مأیوس شدند.

فواید و درسهای آیه:

• نعمتهای الهی همیشه نشانه رضایت او نیست؛ گاهی وسعت رزق و فراخی زندگی، مهلتی برای آزمایش و زمینهساز عذاب است. پس مبادا به داشتههای دنیوی مغرور شویم و فرمان خدا را فراموش کنیم.
• خداوند با بندگانش بسیار مهربان است و پیش از عذاب، هشدارها و پندها را میفرستد؛ اما اگر انسان از این هشدارها عبرت نگیرد، گرفتار عذاب ناگهانی میشود.
• مؤمن باید در هر حال مراقب باشد و نعمتها را وسیلهای برای شکرگزاری و نزدیکی به خدا قرار دهد، نه اینکه به آنها دل ببندد و از یاد خدا غافل شود.
• عذاب الهی میتواند ناگهانی و غافلگیرانه باشد؛ بنابراین انسان باید همیشه در حال توبه و بازگشت به سوی پروردگار باشد و از مهلتهایی که به او داده میشود، برای اصلاح خود استفاده کند.