سوره جمعه — آیه 5

معانی کلمات:

• حُمِّلُوا التوراة: به آنان تکلیف شده بود که به تورات عمل کنند و آن را فرا بگیرند.
• لَمْ يَحْمِلُوهَا: به آن عمل نکردند و آن را رعایت ننمودند.
• أَسْفَارًا: کتابهای بزرگ (جمع «سِفر» به معنای کتاب).

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، حال یهودیانی را که به تورات مکلف شده بودند، اما به آن عمل نکردند، به تصویر میکشد. آنان تورات را خواندند و احکام آن را میدانستند، ولی از آن پیروی نکردند و حقایق آن را — از جمله نشانههای پیامبر اسلام (صلی الله علیه وسلم) — انکار نمودند. خداوند مثال آنان را به الاغی میزند که کتابهای بزرگ و پرارزشی را بر پشت خود حمل میکند، اما از محتوای آنها هیچ بهرهای نمیبرد و فقط سنگینی آنها را تحمل میکند. این یهودیان نیز تورات را حمل میکردند، اما از هدایت و نور آن بهرهمند نشدند و در نتیجه مانند آن حیوان، بیبهره ماندند.

سپس خداوند این مثال را زشت و نکوهیده میشمارد و میفرماید: «چه بد است سرگذشت قومی که آیات خدا را تکذیب کردند و به نشانههای روشن او پشت نمودند.» آنان با این تکذیب، بر خود ستم روا داشتند و خداوند نیز چنین قوم ستمکاری را به راه حق هدایت نمیکند، زیرا آنان با اختیار خود راه باطل را برگزیدند و از هدایت الهی محروم گشتند.

فواید و پیامهای آیه:

• علم و معرفت، زمانی ارزش دارد که با عمل همراه باشد؛ دانستنِ حق بدون پیروی از آن، نه تنها سودی ندارد، بلکه انسان را در نزد خداوند مسئولتر میسازد.
• تشبیه عالم بیعمل به حیوان، نشان میدهد که علم بدون عمل، انسان را از مقام والای آدمیت ساقط میکند و او را به پستترین حالت میرساند.
• تکذیب آیات خدا و ظلم به خود، مانع بزرگ هدایت الهی است؛ خداوند تنها کسانی را هدایت میکند که با صدق و اخلاص به دنبال حق باشند.
• این آیه هشداری برای همه مسلمانان است که قرآن را تلاوت کنند و به آن عمل نمایند، تا گرفتار همان سرنوشت یهودیان نشوند و از برکات این کتاب آسمانی بهرهمند گردند.