سوره اعراف — آیه 170

معانی کلمات:

• یُمَسِّکُونَ: محکم به چیزی چنگ میزنند و آن را رها نمیکنند؛ یعنی با جدیت و پایداری به آن تمسک میجویند.
• بِالْکِتَابِ: منظور تورات است که بر حضرت موسی علیهالسلام نازل شده بود، و نیز هر کتاب آسمانی که مایه هدایت است.
• أَقَامُوا الصَّلَاةَ: نماز را برپا داشتند؛ یعنی آن را با رعایت کامل شرایط، ارکان، اوقات و آداب آن به جا آوردند.
• الْمُصْلِحِینَ: کسانی که کارهایشان شایسته و درست است و در زمین اصلاح میکنند، نه فساد.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه از کسانی سخن میگوید که به کتاب آسمانی چنگ میزنند و آن را محکم میگیرند؛ یعنی به آن ایمان میآورند، به دستورهایش عمل میکنند و از تحریف و کتمان آن پرهیز میکنند. اینان کسانی هستند که در برابر وسوسههای شیطان و فشارهای دشمنان، استقامت میورزند و از حق دست برنمیدارند. در ادامه، خداوند نماز را بهطور ویژه ذکر میکند و میفرماید که آنان نماز را برپا میدارند؛ یعنی با خشوع و حضور قلب، در وقتهای معین و با رعایت شرایط ظاهری و باطنی آن را به جا میآورند. این تأکید بر نماز به خاطر جایگاه والای آن در میان عبادات است؛ زیرا نماز ستون دین و عامل پیوند دائمی بنده با پروردگار است.

سپس خداوند وعده میدهد که پاداش اینان را ضایع نخواهد کرد. او میفرماید: «إِنَّا لَا نُضِيعُ أَجْرَ الْمُصْلِحِينَ» یعنی ما هرگز پاداش کسانی را که اصلاحگرند و کارهای شایسته انجام میدهند، از بین نمیبریم و ناقص نمیگذاریم. این آیه اشاره به مؤمنان اهل کتاب مانند عبدالله بن سلام و یاران او دارد که به پیامبر اسلام صلیالله علیه وسلم ایمان آوردند و بر تمسک به کتاب خود و عمل به آن پایبند ماندند و در نهایت مشمول پاداش الهی شدند. خداوند اعمال نیک آنان را نه تنها ضایع نمیکند، بلکه چند برابر به آنها پاداش میدهد.

فواید و پیامهای آیه:

1. ارزش تمسک به کتاب الهی: چنگ زدن به قرآن و عمل به آن، رمز سعادت و رستگاری است؛ هر که به آن چنگ زند، از گمراهی نجات مییابد.
2. اهمیت نماز در میان اعمال: نماز از چنان جایگاهی برخوردار است که در کنار ایمان به کتاب، بهطور ویژه ذکر شده است؛ پس مسلمان باید بیش از هر عمل دیگری به نماز اهمیت دهد.
3. امیدواری به رحمت خدا: هیچ عمل خیری، هر چند کوچک، نزد خدا ضایع نمیشود؛ این مایه امید و دلگرمی مؤمنان است که تلاشهایشان بینتیجه نمیماند.
4. اصلاحگری، نشانه ایمان: مؤمن واقعی کسی است که در زمین اصلاح کند، نه فساد؛ و خداوند پاداش اصلاحگران را بهطور کامل خواهد داد.
5. پاداش الهی، عادلانه و کامل: خداوند نه تنها اجر کسی را کم نمیکند، بلکه با فضل خود آن را چند برابر میگرداند؛ پس بنده باید در طاعت خدا کوشا باشد و به وعده او اطمینان کامل داشته باشد.