Аль-Араф сүресі — Аят 172

1. Сөздердің мағынасы:

• وَإِذْ — «және сол кезде», «есіңе ал».
• أَخَذَ — «алды», «шығарды».
• ذُرِّيَّة — «ұрпақ», «балалар», «потомство».
• ظُهُور — «арқалар», «белдер» (яғни ата-бабалардың бел омыртқалары).
• أَشْهَدَهُمْ عَلَىٰ أَنفُسِهِمْ — «оларды өздеріне куә етті», «өздеріне айғақ қылды».
• أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ — «Мен сендердің Раббыларың емеспін бе?» — бұл растау сұрағы.
• بَلَىٰ — «Иә, әлбетте» (растау жауабы).
• شَهِدْنَا — «Біз куәлік еттік», «мойындадық».
• غَافِلِين — «бейқам», «хабарсыз», «назардан тыс қалғандар».

1. Аяттың тәпсірі:

Алла Тағала Мұхаммед пайғамбарға (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) адамзат тарихындағы ұлы бір оқиғаны еске алуды бұйырады. Сол кезде Раббымыз Адам баласының бел омыртқаларынан олардың барлық ұрпақтарын шығарып, әрбір жанды өз-өзіне куә етті. Яғни, Алла адам баласының жаратылысына Өзін Раббы, Жаратушы және Ие ретінде тануды орнықтырды. Содан кейін оларға: «Мен сендердің Раббыларың емеспін бе?» — деп сұрақ қойды. Бұл сұрақ растау мен мойындату мақсатында қойылған. Олардың барлығы бір ауыздан: «Иә, әлбетте, Сен біздің Раббымызсың, біз куәлік етеміз», — деп жауап берді.

Бұл көрініс — Алланың адамзатқа деген рахымының бір көрінісі. Өйткені Ол адам баласын табиғатында Өзін тануға бейім етіп жаратты. Адамның жүрегінде Жаратушыны мойындау сезімі әу бастан бар. Бұл аят Қиямет күні адамдардың «Біз бұдан бейқам болдық, білмедік» деп сылтау айтуына жол бермеу үшін алынған айғақ ретінде түсіндіріледі. Яғни, Алла адамзатқа Өзін таныстырып, олардың өздерінің мойындауын айғақ етіп алды. Сондықтан ешкім Қияметте «Мен бұны білмедім, маған ешкім айтпады» деп ақтала алмайды.

Бұл аяттағы «куәлік» — адамның ішкі табиғатындағы Алланы мойындау, сондай-ақ адамзаттың рухани тарихындағы алғашқы келісім. Кейбір ғалымдар бұны адамдардың рухтары жаратылған кездегі келісім деп түсіндірсе, басқалары бұл — адамның жаратылысындағы туа біткен сенім деп түсіндіреді. Қалай болғанда да, аяттың мәні — Алланың бірлігін мойындау адам баласының табиғатына сіңірілген және бұл — Қияметтегі есеп беру кезінде адамға қарсы айғақ.

1. Аяттан алынатын пайдалар:

• Алланың рахымы мен әділдігі: Алла адамдарды жаратқанда оларға Өзін таныстырып, тура жолдың негізін жүректеріне орнықтырды. Бұл — Оның шексіз рахымының көрінісі.
• Адамның табиғатында сенім бар: Әрбір адамның жүрегінде Жаратушыны мойындау сезімі бар. Ислам — адамның табиғатына сай дін. Сондықтан исламды қабылдау — өз табиғатыңа қайта оралу.
• Жауапкершілік: Әрбір адам Аллаға берген куәлігі үшін жауапты. Бұл — адамның өмірдегі басты міндеті — Алланы тану және Оған құлшылық ету.
• Қияметте сылтау жоқ: Ешкім «білмедім» деп ақтала алмайды. Алла әрбір жанға тура жолды тану мүмкіндігін берді.
• Исламның қарапайымдылығы мен айқындығы: Ислам — күрделі философия емес, адамның жүрегіндегі табиғи сенімнің айқын көрінісі. Бұл дін адамды Аллаға жақындатады және жүректі тыныштандырады.
• Құлшылықтың мәні: Адам Алланы Раббы ретінде мойындағандықтан, Оған құлшылық ету — адамның өз табиғатына сай әрекет. Бұл — адамды азат ететін, қадірін арттыратын жол.