سوره اعراف — آيت 172

1) ڪلمات جي معنيٰ:

• أَخَذَ: ورتو، ڪڍيو.
• ظُهُورِهِمْ: سندن پٺن، يعني ابن آدم جي پٺن مان.
• ذُرِّيَّتَهُمْ: سندن اولاد، نسل.
• أَشْهَدَهُمْ: کين شاهد ڪيو، کين اقرار ڪرايو.
• أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ: ڇا آئون اوھان جو پالڻهار نه آھيان؟ (هي سوال اقرار ڪرائڻ لاءِ آهي).
• بَلَىٰ: ھائو، ضرور (اقرار جو لفظ).
• شَهِدْنَا: اسان شاھدي ڏني، اسان اقرار ڪيو.
• أَن تَقُولُوا: ته متان اوھين چئو (يعني ته جيئن اوھين نه چئو).
• غَافِلِينَ: بي خبر، غافل.

2) تفسير:

اي نبي! ياد ڪر جڏهن تنهنجي پالڻهار بني آدم جي پٺن مان سندن اولاد ڪڍيو ۽ کين سندن ئي نفسن تي شاهد بڻايو ۽ کانئن پڇيو ته ”ڇا آئون اوھان جو پالڻهار نه آھيان؟“ ته سڀني چيو ”ھائو، ضرور تون ئي اسان جو پالڻهار آھين، اسان شاھدي ڏني.“ اهو سڀ ڪجهه ان ڪري ڪيو ويو ته قيامت جي ڏينهن اوھين اها چوٿ نه ڪري سگهو ته ”اسان کي هن ڳالهه جي خبر ئي نه هئي ۽ اسان ان کان بي خبر هئاسين.“ يعني الله تعاليٰ پنهنجي ربوبيت جو اقرار هر انسان جي فطرت ۾ رکيو آهي، جيئن هو پنهنجي خالق ۽ پالڻهار کي سڃاڻي سگهي. اهو اقرار ۽ عهد قيامت جي ڏينهن حجت قائم ڪرڻ لاءِ آهي، ته جيئن ڪو به انسان اهو بهانو نه ڏئي ته مون کي ڪا خبر نه هئي ۽ مون تي ڪا حجت قائم نه ٿي هئي. دراصل هيءَ آيت ان حقيقت بيان ڪري ٿي ته انسان جي اندر ۾ توحيد جو اقرار فطري طور موجود آهي، ۽ الله تعاليٰ ان تي شاھدي ورتي آهي ته جيئن ڪنهن کي انڪار جي جرئت نه ٿئي.

3) فائدا ۽ سبق:

• هيءَ آيت ٻڌائي ٿي ته الله تعاليٰ سان محبت ۽ سندس ربوبيت جو اقرار انسان جي فطرت ۾ شامل آهي، ان ڪري اسلام قبول ڪرڻ ۽ الله کي سڃاڻڻ انسان لاءِ قدرتي ڳالهه آهي.
• الله تعاليٰ پنهنجي رحمت ۽ حڪمت سان انسان تي حجت قائم ڪري ڇڏي آهي، ته جيئن ڪو به قيامت جي ڏينهن اهو نه چئي ته مون کي خبر نه هئي. هيءَ ڳالهه اسان کي الله جي انصاف ۽ حڪمت تي ايمان آڻڻ ۽ شڪرگذار ٿيڻ جي ترغيب ڏئي ٿي.
• جڏهن انسان پنهنجي فطرت تي غور ڪري ٿو ته هو پنهنجي اندر ۾ الله جي هستي ۽ وحدانيت جو اقرار محسوس ڪري ٿو، جنهن سان ايمان ۾ مضبوطي ۽ يقين ۾ اضافو ٿئي ٿو.
• هيءَ آيت اسان کي سکيا ڏئي ٿي ته اسان پنهنجي فطري اقرار کي وساري نه ڏيون ۽ هميشه الله جي ربوبيت کي تسليم ڪندي، سندس شڪر ادا ڪندي ۽ سندس حڪمن تي عمل ڪندي زندگي گذاريون.
• قرآن مجيد ۾ اهڙيون آيتون اسان جي دلين کي نرم ۽ ايمان کي تازو رکڻ ۾ مدد ڏين ٿيون، ۽ اسان کي ياد ڏيارين ٿيون ته اسان جو تعلق الله سان آهي ۽ اسان کي سندس ئي طرف موٽي وڃڻو آهي.