سوره اعراف — آیه 50

معانی کلمات:

• «أَفِيضُوا»: از ریشه «إفاضه» به معنای ریختن و جاری کردن فراوان است.
• «مِمّا رَزَقَكُمُ الله»: از آنچه خداوند به شما روزی داده است؛ یعنی غذا و نعمتهای بهشتی.
• «حَرَّمَهُمَا»: ضمیر «هما» به آب و طعام (غذا) برمیگردد؛ یعنی خداوند این دو را حرام و ممنوع کرده است.

تفسیر آیه:

در این آیه، خداوند متعال صحنهای از گفتگوی اهل دوزخ با اهل بهشت را ترسیم میکند. دوزخیان که در عذاب و تشنگی و گرسنگی شدید به سر میبرند، با حالتی درمانده و استغاثهآمیز، اهل بهشت را صدا میزنند و از آنها میخواهند که اندکی آب بر آنان فرو ریزند یا از غذاهایی که خداوند به آنان روزی داده است، بهرهای به آنها بدهند. اما اهل بهشت در پاسخ میگویند: خداوند متعال آب و غذا را بر کافران حرام کرده است؛ یعنی این نعمتها نه تنها در دنیا که در آخرت نیز بر آنان ممنوع و محروم است. این پاسخ در حقیقت بیانگر آن است که محرومیت آنان نه ظلمی از سوی خداوند، بلکه نتیجه مستقیم کفر و انکار آنان در دنیا بوده است. اهل بهشت با این جمله، هم به آنان تفهیم میکنند که این محرومیت حکم الهی است و هم نشان میدهند که حتی اگر توانایی کمک داشتند، نمیتوانند برخلاف فرمان خداوند عمل کنند.

فواید و پیامهای آیه:

• این آیه نشان میدهد که نعمتهای بهشت و محرومیتهای دوزخ، هر دو بر اساس عدل الهی و در پاسخ به اعمال انسانهاست؛ پس انسان باید در دنیا با ایمان و عمل صالح، سرنوشت خود را رقم بزند.
• گفتگوی اهل دوزخ و بهشت، هشداری است برای انسانهای غافل که در دنیا به فکر آخرت باشند و نعمتهای الهی را قدر بدانند، چرا که ممکن است روزی این نعمتها برای همیشه از دست برود.
• این آیه محبت و مهربانی اهل بهشت را نشان میدهد که حتی با دوزخیان با ادب و پاسخ منطقی سخن میگویند، اما در عین حال تسلیم کامل در برابر فرمان خداوند دارند؛ این درس بزرگی برای مؤمنان است که در همه حال، رضایت الهی را بر خواستههای خود مقدم دارند.
• تأکید بر حرام بودن نعمتها بر کافران، بیانگر آن است که کفر و ناسپاسی، انسان را از رحمت و نعمتهای خداوند محروم میکند؛ پس شکرگزاری و ایمان، کلید ماندگاری نعمتهاست.