سوره معارج — آیه 13

معانی کلمات:

• فَصِیلَة: خویشاوندان نزدیک و قبیلهای که شخص به آن منسوب است.
• تُؤْوِیهِ: او را پناه میدهد و در بر میگیرد؛ یعنی خویشاوندانی که شخص در سختیها به آنان پناه میبرد و از آنان یاری میجوید.

تفسیر آیه:

در این آیه، خداوند متعال از حال کافران در روز قیامت خبر میدهد؛ روزی که هر کسی تنها به فکر نجات خویش است و هیچ پیوند خویشاوندی یا دوستی سودی ندارد. کافر آرزو میکند که بتواند برای رهایی از عذاب الهی، فدیهای بپردازد. او حتی حاضر است فرزندان، همسر، برادر و خویشاوندان نزدیکش را که در زندگی دنیا مایهی آرامش و پناهگاه او در سختیها بودند، فدا کند. منظور از «فصیلت» همان عشیره و بستگان نزدیک است که در مشکلات، گرد او جمع میشدند و او را حمایت میکردند؛ همان کسانی که در دنیا به آنها دل میبست و در برابر دشمنان، پشتیبان او بودند. اما در آن روز، هیچیک از این پیوندها نمیتواند او را از عذاب الهی نجات دهد و تنها اعمال نیک و ایمان است که سود میبخشد.

فواید و پیامهای آیه:

• این آیه نشان میدهد که روز قیامت، روز جدایی از همهی تعلقات دنیوی است؛ پس عاقلانه آن است که انسان به جای اتکا بر خویشاوندان و امکانات مادی، به ایمان و عمل صالح روی آورد که تنها سرمایهی نجاتبخش در آن روز است.
• محبت به خانواده و خویشاوندان اگر در مسیر رضای خدا باشد، ارزشمند است، اما اگر انسان را از اطاعت خدا بازدارد و به گناه بکشاند، در آخرت هیچ سودی نخواهد داشت.
• این آیه هشداری است برای همهی ما که پیوندهای خویشاوندی و اجتماعی را وسیلهای برای تقرب به خدا و خدمت به یکدیگر قرار دهیم، نه اینکه به آنها دل خوش کنیم و از یاد خدا غافل شویم.
• درک این حقیقت که هیچ پناهگاهی جز خداوند رحمان وجود ندارد، انسان را به توحید خالص و توکل بر خدا سوق میدهد و او را از وابستگیهای باطل رها میسازد.