سوره معارج — آیه 12

معانی واژگان:

• صاحِبَتِهِ: همسر و زن او.
• أَخِیهِ: برادر او.

تفسیر آیه:

در ادامهٔ آیات پیشین که به آرزوی گناهکار برای فدا کردن فرزندان و عزیزانش در برابر عذاب روز قیامت اشاره داشت، این آیه نیز بخش دیگری از این آرزوی حسرتبار را بیان میکند. او در آن روزِ هولناک، حاضر است حتی همسر و برادرش را که از نزدیکترین افراد زندگی او هستند، به جای خود در برابر عذاب تقدیم کند تا شاید بتواند از آن رهایی یابد. این در حالی است که در آن روز، هیچ فداکاری و معاملهای پذیرفته نمیشود و هیچ کس نمیتواند به جای دیگری عذاب را تحمل کند. این تصویر، عمق وحشت و پشیمانی گناهکاران را در برابر عدالت الهی نشان میدهد و بیانگر آن است که در آن روز، حتی نزدیکترین پیوندهای خانوادگی نیز از هم میگسلد و هر کس تنها به فکر نجات خویش است.

فواید و پیامهای آیه:

• محبتهای دنیوی و پیوندهای خویشاوندی، هر چقدر هم عمیق باشند، در برابر عذاب الهی هیچ ارزش و کارایی ندارند و نمیتوانند انسان را از کیفر اعمالش نجات دهند.
• این آیه هشداری جدی به انسان است که در زندگی دنیا به گونهای عمل کند که در آخرت نیازمند فدا کردن عزیزانش نباشد؛ چرا که آن روز، روزِ جبران و تدارک نیست.
• شناخت شدت عذاب قیامت و ناتوانی انسان در آن روز، انگیزهای قوی برای بازگشت به راه حق، توبه از گناهان و تمسک به رحمت بیپایان الهی در این دنیاست.
• ایمان به این حقیقت، انسان را به اصلاح روابط خود با خدا و خلق خدا ترغیب میکند تا در سرای باقی، با آسودگی خاطر و بدون حسرت و اندوه، در سایهٔ رحمت پروردگار جای گیرد.