سوره معارج — آیه 24

معانی کلمات:

• حَقٌّ مَّعْلُومٌ: سهم و نصیب معیّن و مشخصی که خداوند واجب کرده است.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در ادامه توصیف مؤمنانِ رستگار، به صفت دیگری از صفات آنان اشاره میکند و میفرماید: «و کسانی که در اموالشان حقّی معیّن و مشخص است». این حقِ معیّن، همان زکات واجب است که خداوند آن را بر آنان فرض کرده است. آنان نه تنها به فکر جمعآوری مال و ثروتاندوزی نیستند، بلکه باور دارند که در اموالشان سهمی برای نیازمندان و محرومان جامعه قرار دارد. این سهم، برای کسی است که نیاز خود را ابراز میکند (سائل) و همچنین برای کسی که از روی عفت و کرامت نفس، دست نیاز به سوی مردم دراز نمیکند (محروم). این آیه نشان میدهد که مؤمنان، اموال خود را منحصراً برای خود نمیدانند، بلکه آن را امانتی از سوی خدا میدانند که بخشی از آن متعلق به دیگران است.

فواید و پیامهای آیه:

• تزکیه نفس و پاکسازی مال: پرداخت زکات، هم روح انسان را از بخل و دنیادوستی پاک میکند و هم مال را از شائبه حرام و ناپاکی میزداید و برکت را در آن افزایش میدهد.
• نظم و برنامهریزی در عبادت مالی: تعبیر «حقّ معلوم» نشان میدهد که مؤمنان در کمک به دیگران، برنامه منظم و مشخصی دارند و کمکهای خود را به حالات روحی و احساسات زودگذر موکول نمیکنند.
• همبستگی و عدالت اجتماعی: این آیه پایههای یک جامعه اسلامی سالم را بنا مینهد؛ جامعهای که در آن ثروت در انحصار گروهی خاص نیست و نیازمندان، حقوق مشخصی در اموال ثروتمندان دارند.
• شکر نعمت: کسی که از مال خود به دیگران میبخشد، در حقیقت شکر نعمت الهی را به جا آورده و این خود سبب افزایش نعمت و رضایت پروردگار میشود.