سوره مدثر — آیه 44

معانی کلمات:

• نَكُ: مخفف «نكن» یعنی «نباشیم».
• نُطْعِمُ: طعام دادن، خوراک دادن.
• مِسْكِين: فقیر و درماندهای که نیازش را ابراز نمیکند یا نیاز شدیدی دارد.

تفسیر آیه:

مجرمانی که در آیه قبل از زبانشان نقل شد که از آنان پرسیده شد: «چه چیز شما را به دوزخ کشانید؟» در پاسخ، یکی از اعمال بد خود را چنین برمیشمارند و میگویند: «و ما به فقیر و درمانده طعام نمیدادیم.» یعنی نه تنها خودمان به مستمندان کمک نمیکردیم، بلکه دیگران را نیز به این کار خیر تشویق نمیکردیم و در برابر گرسنگان و نیازمندان بیتفاوت و سنگدل بودیم. این بیتوجهی به حقوق خداوند در مال، نشانه عدم ایمان واقعی آنان به روز جزا و حساب و کتاب بود؛ چرا که اگر به آخرت باور داشتند، هرگز از کمک به بندگان نیازمند خدا دریغ نمیکردند. این اعتراف، بیانگر آن است که ترک عبادت (نماز) و ترک احسان به خلق (اطعام مسکین) در کنار هم، از عوامل اصلی گرفتاری آنان در عذاب الهی بوده است.

فواید و پیامهای آیه:

• ارتباط عبادت و خدمت به خلق: در این آیه، ترک نماز و ترک اطعام مسکین در کنار هم ذکر شده است؛ این نشان میدهد که دین اسلام، عبادت خالق و خدمت به مخلوق را از هم جدا نمیداند. ایمان واقعی، هم رابطه انسان با خدا را اصلاح میکند و هم رابطه او با جامعه و نیازمندان را.
• اهمیت رسیدگی به فقرا: این آیه به ما میآموزد که بیتفاوتی در برابر گرسنگان و نیازمندان، گناهی بزرگ و از عوامل ورود به عذاب است. جامعهای که در آن فقیر و مسکین فراموش شود، جامعهای بیمار و دور از رحمت الهی است.
• نقش مال در سعادت و شقاوت: مال و ثروت، وسیله آزمایش انسان است. کسی که از مال خود به فقیران کمک کند، آن را وسیله نجات خود ساخته و کسی که دریغ ورزد، همان مال، حجت و وبال او خواهد شد.
• تشویق به انفاق و احسان: قرآن با بیان سرنوشت تلخ کسانی که از انفاق دریغ کردند، مؤمنان را به سخاوت و دستگیری از نیازمندان ترغیب میکند و اینگونه، روحیه ایثار و همدلی را در جامعه اسلامی تقویت مینماید.