سوره انفال — آیه 30

معانی کلمات:

• یَمْکُرُ: نقشه میکشد، حیله و توطئه میکند.
• لِیُثْبِتُوکَ: تا تو را حبس کنند و در بند کشند.
• یُخْرِجُوکَ: از شهر و دیارت بیرونت کنند.
• خَیْرُ الْمَاکِرِینَ: بهترینِ تدبیرکنندگان و چارهاندیشان.

تفسیر آیه:

ای پیامبر! به یاد آور زمانی را که کافران قریش در «دارالندوه» گرد هم آمدند و دربارهی تو به مشورت پرداختند. آنان پس از آنکه انصار با تو بیعت کردند و اسلام در مدینه قوت گرفت، سخت نگران شدند و تصمیم گرفتند نقشهای برای نابودیات بچینند. پیشنهادهای گوناگونی مطرح شد: برخی گفتند او را زندانی کنید تا از حرکت بازماند؛ برخی گفتند او را بکشید تا یکسره از شرّش راحت شوید؛ و عدهای نیز گفتند او را از مکه اخراج کنید تا از جمع شما دور شود. اما خداوند که از همهی این توطئهها آگاه بود، نقشههای آنان را نقش بر آب کرد و مکرشان را به خودشان بازگرداند. خداوند خودش بهترین تدبیرکننده است؛ چرا که مکر او بر اساس حکمت و عدالت است و هیچ نقشهای از نقشههای او پیشی نمیگیرد و هیچ توطئهای در برابر ارادهاش تاب مقاومت ندارد.

فواید و درسهای آیه:

1. پناهگاه مؤمن در برابر توطئهها، خداست: هرگاه دشمنان برای نابودی حق و اهل حق نقشه بکشند، خداوند خودش حافظ و نگهبان بندگان مخلصش است و نقشههای آنان را خنثی میکند.
2. مکر خداوند از روی حکمت است: برخلاف مکر انسانها که اغلب از روی ظلم و فساد است، تدبیر خداوند همواره عادلانه و برای حفظ حق است؛ پس مؤمن باید به این وعدهی الهی اطمینان کامل داشته باشد.
3. شکست توطئهگران، سنت قطعی الهی است: تاریخ گواه است که هیچ قومی با حیله و نیرنگ نتوانسته است بر ارادهی خداوند غلبه کند؛ این آیه به مؤمنان امیدواری میدهد که عاقبت از آنِ پرهیزکاران است.
4. آرامش خاطر در سختترین شرایط: پیامبر اکرم (ص) در آستانهی هجرت، با وجود آنکه دشمنان خانهاش را محاصره کرده بودند، با توکل بر خداوند آرام و مطمئن بود؛ این درس بزرگی است برای همهی مسلمانان که در بحرانها، تنها به خدا تکیه کنند و از هیچ توطئهای هراس نداشته باشند.