Абаса сүресі — Аят 9

1. Сөздердің мағынасы:

• وَهُوَ — «және ол» дегенді білдіреді, яғни алдыңғы аятта айтылған соқыр адам (Абдуллаһ ибн Умм Мактұм).
• يَخْشَىٰ — «қорқады, бой түсіреді, тақуалық танытады» деген мағынада. Бұл жерде Аллаһ тағаладан шынайы қорқып, Оның разылығын іздеу, қателік жасаудан сақтану мағынасында қолданылған.

1. Аяттың тәпсірі:

Бұл аят «Абаса» сүресінің басында баяндалған оқиғаның жалғасы. Пайғамбарымыз (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) Мекке ақсүйектеріне Исламды түсіндіріп жатқан кезде, көзі соқыр Абдуллаһ ибн Умм Мактұм келіп, өзіне назар аударуын сұрады. Пайғамбар оған бет бұрмай, басқа адамдармен сөйлесуді жалғастырды. Осыған байланысты Аллаһ тағала Пайғамбарын жұмсақ түрде ескертіп, назар аударуға тиісті адамды көрсетті.

Ал осы аятта сол соқыр адамның жай-күйі сипатталады: ол Аллаһтан шынайы қорқатын, Оның алдында жауапкершілігін сезінетін, тура жолды іздеп, білімге құштар жан еді. Ол Пайғамбардан үйренуге, нұсқау алуға деген ынтасы зор болатын. Оның жүрегінде Аллаһқа деген құрмет пен тақуалық бар еді, сондықтан ол келгенде Пайғамбардың оған көңіл бөлуі әлдеқайда лайықты болатын.

Бұл аят арқылы Аллаһ тағала Пайғамбарына (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) және бүкіл үмметке мынаны ұқтырады: адамдарды бағалағанда олардың әлеуметтік мәртебесіне, байлығына немесе атақ-даңқына емес, жүрегіндегі тақуалығына, шынайы ниетіне және Аллаһқа деген қорқынышына қарау керек. Кімде-кім Аллаһтан қорқып, тура жолды іздесе, оған көңіл бөлу — ең абзал іс.

1. Аяттан алынатын пайдалы ғибраттар:

• Тақуалық — адамның ең құнды қасиеті. Аллаһтың алдында адамның байлығы, атағы немесе әлеуметтік орны емес, жүрегіндегі тақуалығы мен шынайы сенімі құнды. Бұл Исламның әділдік пен теңдікке негізделген діні екенін көрсетеді.
• Білімге құштарлық пен шынайы ниет құрметке лайық. Кімде-кім Аллаһтың разылығын іздеп, білімге, тура жолға ұмтылса, оған көмектесу, көңіл бөлу — үлкен сауап. Бұл бізді Исламға жақындататын, жүрегімізді жұмсартатын қасиет.
• Ислам — кемсітушілікке қарсы дін. Бай мен кедей, күшті мен әлсіз, көруші мен соқыр — бәрі Аллаһтың алдында тең. Ислам адамды сыртқы келбетіне қарап емес, ішкі жан дүниесіне қарап бағалайды. Бұл — әділеттілік пен мейірімнің діні.
• Пайғамбардың да тәрбиеленетіні — Құранның ұлылығы. Тіпті Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) сияқты ұлы тұлға да Аллаһ тарапынан ескертіліп, түзетілетін болса, бұл Құранның қаншалықты шынайы әрі ұлы кітап екенін көрсетеді. Құран — адамзатты тура жолға бастайтын, жүректі тазартатын нұр.
• Кішіпейілділік пен әділдік — мұсылманның мінезі. Бұл аят бізді әр адамға әділ қарауға, кімге көмек керек болса, соған көңіл бөлуге, әсіресе Аллаһты іздеген жандарға құрмет көрсетуге шақырады. Осылайша біз Исламның әсем мінезін көрсетіп, адамдарды оған қызықтыра аламыз.