سوره توبہ — آيت 102

1) ڪجهه لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• وَآخَرُونَ: ۽ ٻيا ڪيترائي ماڻهو.
• اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ: پنهنجن گناهن جو اقرار ڪيائون، يعني مڃيائون ته اسان غلطي ڪئي آهي.
• خَلَطُوا: ملائي ڇڏيائون، گڏ ڪري ڇڏيائون.
• عَمَلًا صَالِحًا: نيڪ عمل، چڱو ڪم.
• آخَرَ سَيِّئًا: ٻيو بڇڙو عمل، خراب ڪم.
• عَسَى: اميد آهي، ٿي سگهي ٿو.
• يَتُوبَ عَلَيْهِمْ: الله سندن توبه قبول فرمائي.
• غَفُورٌ: معاف ڪرڻ وارو، بخشڻهار.
• رَّحِيمٌ: رحم ڪرڻ وارو، مهربان.

2) آيت جي تفسير:

هي آيت انهن ماڻهن بابت آهي جيڪي مديني ۾ يا ان جي آس پاس رهندا هئا ۽ جنگ تبوڪ ۾ رسول الله ﷺ سان گڏ نه ويا. پر انهن ٻين منافقن وانگر بهانا نه ٺاهيا ۽ نه ئي پنهنجي غلطي لڪائي. انهن کلي دل سان مڃي ورتو ته اسان گناهه ڪيو آهي ۽ اسان جو ڪو به شرعي عذر نه هو. انهن پنهنجي زندگي ۾ چڱا ڪم به ڪيا هئا، جهڙوڪ الله جي فرمانبرداري، نماز، روزو، صدقو ۽ ٻيون نيڪيون، ۽ ان سان گڏ هڪ بڇڙو ڪم به ڪيو، يعني جهاد کان پوئتي رهڻ ۽ رسول الله ﷺ جو ساٿ نه ڏيڻ. اهي ماڻهو پنهنجي هن غلطي تي پشيمان ٿيا ۽ الله کان معافي گهريائون. الله تعاليٰ انهن جي توبه قبول ڪرڻ جي اميد ڏني آهي، ڇاڪاڻ ته هو پنهنجي ٻانهن جي توبه قبول ڪندڙ ۽ انهن تي مهربان آهي. هي آيت ٻڌائي ٿي ته جيڪڏهن ڪو مسلمان غلطي ڪري ويهي پر پوءِ سچي دل سان توبه ڪري ۽ پنهنجي گناهه جو اقرار ڪري، ته الله تعاليٰ کيس معاف ڪري ٿو ۽ سندس نيڪ عمل ضايع نه ٿا ڪيا وڃن.

3) هن آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• الله تعاليٰ پنهنجي ٻانهن لاءِ تمام گهڻو مهربان ۽ بخشڻهار آهي. جيڪڏهن ڪو به سچي دل سان توبه ڪري ته الله کيس معاف ڪري ٿو.
• گناهه کي لڪائڻ ۽ ان لاءِ ڪوڙا بهانا ٺاهڻ بدران پنهنجي غلطي جو اقرار ڪرڻ ۽ توبه ڪرڻ ئي بهترين رستو آهي.
• هڪ مسلمان جي زندگي ۾ چڱا ۽ بڇڙا ڪم گڏ ٿي سگهن ٿا، پر جيڪڏهن هو پنهنجي بڇڙن ڪمن تي پشيمان ٿئي ۽ نيڪي ڏانهن موٽي، ته الله سندس توبه قبول ڪندو آهي.
• هي آيت اسان کي اميد ڏئي ٿي ته ڪنهن به گناهه کان پوءِ الله جي رحمت کان مايوس نه ٿجي، ڇاڪاڻ ته الله تعاليٰ معاف ڪرڻ وارو ۽ رحم ڪرڻ وارو آهي.
• اسلام ۾ توبه جو دروازو هميشه کليل آهي، ۽ الله تعاليٰ پنهنجي ٻانهن کي معاف ڪرڻ ۾ خوش ٿئي ٿو.