سوره توبہ — آيت 127

1) ڪجهه لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• أُنزِلَتْ سُورَةٌ: جڏهن ڪا سورت نازل ڪئي وڃي.
• نَظَرَ بَعْضُهُمْ إِلَىٰ بَعْضٍ: انهن مان ڪن ٻين ڏانهن ڏٺو (يعني هڪ ٻئي ڏانهن اکيون ڦيريون، اشارا ڪيا).
• هَلْ يَرَاكُم مِّنْ أَحَدٍ: ڇا اوھان کي ڪو به ڏسي ٿو؟
• انصَرَفُوا: پوءِ موٽي هليا ويا، مجلس ڇڏي ويا.
• صَرَفَ اللَّهُ قُلُوبَهُم: الله سندن دليون موٽائي ڇڏيون (يعني حق کان ڦيرائي ڇڏيون).
• لَّا يَفْقَهُونَ: اهي سمجهه نه ٿا رکن، نٿا سمجھن.

2) آيت جي تفسير:

هي آيت منافقن جي هڪ ٻي بدرانگي ۽ سندن نفاق جي نشاندهي ڪري ٿي. فرمايو ويو آهي ته جڏهن به ڪا سورت نازل ٿيندي هئي، جنهن ۾ منافقن جا عيب، سندن ڪفر ۽ سندن برا عمل بيان ٿيل هوندا هئا، ته اهي منافق هڪ ٻئي ڏانهن ڏسڻ لڳندا هئا ۽ اکين سان اشارا ڪندا هئا، ڄڻ چئو: ڇا اسان کي ڪو مسلمان ڏسي رهيو آهي؟ جيڪڏهن ڪنهن کي خبر نه پئي ته اهي رسول الله ﷺ جي مجلس مان خاموشيءَ سان موٽي هليا ويندا هئا، ته متان سندن بي حيائي ۽ نفاق ظاهر نه ٿئي ۽ رسوا نه ٿين.

پوءِ الله تعاليٰ فرمايو ته ”صَرَفَ اللَّهُ قُلُوبَهُم“ يعني الله تعاليٰ سندن دليون حق ۽ هدايت کان ڦيرائي ڇڏيون. هي هڪ سخت وعيد ۽ سزا آهي، جيڪا سندن ان ڪري ملي جو اهي اهڙا ماڻهو هئا جيڪي قرآن ۽ نبوت جي حقيقت کي سمجهڻ ۽ غور ڪرڻ کان محروم هئا. اهي دنيا جي مفادن ۽ پنهنجي نفس جي خواهشن ۾ ائين ٻڏل هئا جو سچي ڳالهه کي سمجهڻ جي ڪوشش ئي نه ڪندا هئا، ۽ نه ئي ان تي عمل ڪرڻ جو ارادو رکندا هئا. ان ڪري الله تعاليٰ سندن دليون هدايت کان موٽائي ڇڏيون ۽ اهي هميشه لاءِ گمراهي ۾ رهجي ويا.

3) هن آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• قرآن ۽ نبوت جي عظمت: قرآن مجيد ۾ اهڙيون سورتون نازل ٿيون جيڪي منافقن جا پردا ڦاڙينديون هيون ۽ حق کي واضح ڪنديون هيون. اهو ئي سبب آهي جو اهي قرآن ٻڌڻ کان ڀڄندا هئا ۽ مجلس ڇڏي ويندا هئا. اسان کي گهرجي ته قرآن کي محبت ۽ ادب سان ٻڌون ۽ ان تي غور ڪريون.
• نفاق جي خطرناڪي: منافقن جو انجام اهو ٿيو جو الله تعاليٰ سندن دليون هدايت کان موٽائي ڇڏيون. هي اسان لاءِ وڏو سبق آهي ته اسان پنهنجي دلين ۾ نفاق ۽ ريا کان پاڪ رکون ۽ سچي ايمان سان الله ڏانهن رجوع ڪريون.
• سمجهه ۽ تدبر جي اهميت: آيت ٻڌائي ٿي ته جيڪي ماڻهو قرآن کي سمجهڻ ۽ غور ڪرڻ کان منهن موڙيندا آهن، اهي الله جي رحمت کان محروم ٿي ويندا آهن. اسان کي گهرجي ته قرآن کي سمجهڻ جي ڪوشش ڪريون ۽ ان جي هدايتن تي عمل ڪريون.
• الله جي طرفان هدايت هڪ وڏي نعمت آهي: جيڪڏهن الله ڪنهن کي هدايت ڏيڻ چاهي ته ڪو به ان کي گمراهه نه ٿو ڪري سگهي، ۽ جيڪڏهن ڪنهن کي گمراهه ڪري ڇڏي ته ڪو به ان کي هدايت نه ٿو ڏئي سگهي. ان ڪري اسان کي هميشه الله کان سچي هدايت ۽ ثابت قدمي جي دعا گهرڻ گهرجي.
• اسلام جي سچائي ۽ قرآن جي حقانيت: هي آيت پڙهڻ سان دل ۾ يقين پيدا ٿئي ٿو ته قرآن الله جو ڪلام آهي، جيڪو هر دور ۾ منافقن ۽ مخالفن جا پردا ڦاڙيندو رهندو آهي. اسان کي فخر آهي ته اسان اسلام جهڙي سچي دين جا پيروڪار آهيون ۽ قرآن جهڙي عظيم ڪتاب جا امتي آهيون.