سوره توبه — آیه 23

معانی کلمات:

• أَوْلِيَاء: دوستان، یاوران و نزدیکان مورد اعتماد.
• اسْتَحَبُّوا: برگزیدند، دوست داشتند و ترجیح دادند.
• یَتَوَلَّهُم: آنان را به دوستی و سرپرستی بگیرد و با آنان رابطه صمیمی برقرار کند.
• الظَّالِمُونَ: ستمگران؛ کسانی که با نافرمانی از خدا، به خود ستم روا میدارند.

تفسیر آیه:

ای کسانی که به خدا و رسولش ایمان آورده و به شریعت او عمل کردهاید! پدران و برادران خود را که کفر را بر ایمان برگزیدهاند و به دشمنی با اسلام و مسلمانان ایستادهاند، دوستان و نزدیکان مورد اعتماد خود قرار ندهید؛ به گونهای که اسرار مؤمنان را با آنان در میان بگذارید و در امور خود با آنان مشورت کنید. اگر آنان کفر را بر ایمان ترجیح دادند، دیگر شایسته دوستی و محبت شما نیستند، هر چند از نزدیکترین خویشاوندان شما باشند. هر کس از شما با وجود این که آنان بر کفر باقی ماندهاند، آنان را به دوستی و سرپرستی بگیرد و به آنان اظهار محبت و مودت کند، پس به یقین از فرمان خدا سرپیچی کرده و با این کار، به خود ستمی بزرگ روا داشته است؛ زیرا خود را در معرض خشم الهی و هلاکت قرار داده است. در آن زمان، کسی که به جای هجرت و جهاد، در کنار خویشاوندان کافر میماند و با آنان رابطه دوستی برقرار میکرد، ایمانش پذیرفته نمیشد و این عمل، نشانه ظلم و ستم بر خویشتن بود.

فواید و پیامهای آیه:

1. ایمان، برترین پیوند: پیوند ایمانی از هر پیوند خویشاوندی برتر است و مؤمن نباید محبت خویشاوندان کافر را بر اطاعت از خداوند مقدم بدارد.
2. مرزبندی محبت: محبت و دوستی با کافران معاند که با اسلام دشمنی میکنند، با ایمان واقعی سازگار نیست و مؤمن باید در محبتهای خود مرزهای شرعی را رعایت کند.
3. خودشناسی و ظلمشناسی: کسی که با دشمنان خدا رابطه دوستی برقرار کند، در حقیقت به خود ستم کرده است؛ زیرا با این کار، سعادت اخروی خود را تباه میسازد.
4. هشدار به مؤمنان: این آیه به مؤمنان هشدار میدهد که حتی نزدیکترین افراد خانواده، اگر در برابر ایمان بایستند و کفر را برگزینند، شایسته دوستی و اعتماد نیستند و نباید اسرار و امور مسلمانان را در اختیار آنان قرار داد.
5. اهمیت هجرت و جهاد: در صدر اسلام، هجرت از سرزمین کفر و جهاد در راه خدا، نشانه صداقت ایمان بود و ماندن در کنار کافران و ترجیح آسایش دنیوی بر ایمان، نشانه ضعف ایمان و ستم بر خویشتن است.