سوره توبه — آیه 80

معانی کلمات:

• اسْتَغْفِرْ: طلب آمرزش کردن برای کسی.
• سَبْعِينَ مَرَّةً: هفتاد بار؛ که در عربی برای بیان کثرت و نهایت تلاش به کار میرود.
• الْفَاسِقِينَ: خارج‌شوندگان از طاعت و فرمان خداوند.

تفسیر آیه:

ای پیامبر! چه برای منافقان طلب آمرزش کنی و چه نکنی، تفاوتی ندارد؛ زیرا اگر حتی هفتاد بار برایشان آمرزش بخواهی، خداوند هرگز آنان را نخواهد بخشید. این نه به دلیل کوتاهی در استغفار توست، بلکه به این سبب است که آنان به خدا و رسولش کفر ورزیدند و با لجاجت و سرکشی، از راه حق و طاعت خداوند خارج شدند. خداوند کسانی را که عمداً از فرمان او سرپیچی می‌کنند و در فسق و گناه اصرار می‌ورزند، به راه هدایت و رستگاری رهنمون نمی‌شود. ذکر عدد هفتاد در این آیه، برای قطع امید آنان از بخشش الهی است و نشان می‌دهد که حتی با وجود شفاعت و دعای پیامبر، کفر و عناد آنان مانع آمرزششان شده است.

فواید و پیام‌های آیه:

1. اهمیت ایمان در پذیرش توبه و استغفار: آمرزش الهی تنها برای کسانی است که ایمان آورده و از گناه بازگردند؛ اما کسانی که با کفر و لجاجت از حق روی گردانند، هیچ دعا و شفاعتی برایشان سودی ندارد.
2. عدالت و حکمت الهی: خداوند هرگز بدون دلیل و حکمت، کسی را از رحمت خود محروم نمی‌کند؛ بلکه این محرومیت نتیجه‌ی اعمال ناپسند و سرکشی خود انسان‌هاست.
3. دلداری به مؤمنان: این آیه به مؤمنان اطمینان می‌دهد که تلاش‌هایشان برای هدایت دیگران، اگر با پذیرش و ایمان آنان همراه نباشد، بی‌نتیجه خواهد ماند و نباید از این بابت غمگین یا ناامید شوند.
4. ترغیب به پاکی و اطاعت: با دانستن این که سرنوشت نهایی انسان به ایمان و عمل او بستگی دارد، مؤمنان بیشتر به سوی طاعت خداوند و دوری از فسق و گناه سوق داده می‌شوند تا مشمول رحمت و هدایت الهی گردند.