Ələq surəsi — Ayə 5

1) Ayədə izaha ehtiyacı olan sözlərin mənaları:

• عَلَّمَ (əlləmə): Öyrətdi, bilik verdi.
• الْإِنسَان (əl-insan): İnsan — burada bütün insan nəsli nəzərdə tutulur.
• مَا لَمْ يَعْلَم (ma ləm yə'ləm): Bilmədiyi şeyləri.

2) Ayənin təfsiri:

Uca Allah bu ayədə buyurur ki, O, insana bilmədiyi şeyləri öyrətmişdir. Yəni insan doğulduğu zaman heç bir şey bilmir; Allah ona elm, bilik və öyrənmə qabiliyyəti əta etmişdir. Allah insana qələm vasitəsilə yazmağı öyrətmiş, onu cahillik zülmətindən elmin nuruna çıxarmışdır. İnsan öz ağlı və düşüncəsi ilə deyil, yalnız Allahın ona verdiyi bilik və qabiliyyət sayəsində öyrənir. Allah insan nəslinə öz mənafeyinə lazım olan şeyləri, sənətləri və peşələri də öyrətmişdir ki, onlar yer üzündə yaşaya və fayda verə bilsinlər.

Bu ayə insana göstərir ki, bütün biliyin mənbəyi Allahdır. İnsan nə qədər elm sahibi olsa da, bu, Allahın ona verdiyi lütf və kərəmdəndir. Ona görə də insan təvazökar olmalı, öyrəndiyi hər şeyə görə Allaha şükür etməli və elmini xeyirli işlərə sərf etməlidir.

3) Dəvət xarakterli nəsihət:

Əziz insan! Gör necə böyük bir nemətə sahibsən — sənə öyrənmək, oxumaq və düşünmək qabiliyyəti verilmişdir. Bu, Allahın sənə olan sonsuz mərhəmətinin bir nişanəsidir. Elm sənə nurdur, cahillik isə zülmətdir. Allah səni bu nurla şərəfləndirmişdir ki, sən Onu tanıyasən, yaradılışın hikmətini dərk edəsən və həyatını doğru yolla qura biləsən.

Gəl, bu böyük nemətin qədrini bil! Öyrənməkdən usanma, çünki hər yeni bilik səni Allaha bir addım da yaxınlaşdırır. Quran oxu, düşün, öyrən və öyrətdiyinlə başqalarına da fayda ver. Unutma ki, sənin bilmədiklərini sənə öyrədən Allahdır — O, sənin ən böyük müəllimindir. Ona şükür et, Ona sığın və elmini Onun razılığı üçün istifadə et. Belə etsən, həm dünyada, həm də axirətdə ucalarsan.