سوره ہود — آيت 113

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• لَا تَرْكَنُوا: نه جهڪو، نه مائل ٿيو. ”رڪون“ جو مطلب آهي دل سان مائل ٿيڻ، محبت ڪرڻ ۽ ڀروسو ڪري انهن تي ڍارسڻ.
• الَّذِينَ ظَلَمُوا: اهي ماڻهو جن ظلم ڪيو، يعني ڪفر ۽ شرڪ ۾ مبتلا ظالم ۽ گناهگار ماڻهو.
• فَتَمَسَّكُمُ النَّارُ: ته پوءِ توهان کي باهه (دوزخ) ڇهي ۽ پڪڙي وٺي.
• مِن دُونِ اللَّهِ: الله کان سواءِ، يعني الله کان علاوه ٻيا ڪي به.
• أَوْلِيَاءَ: مددگار، دوست، سنڀاليندڙ ۽ بچائيندڙ.
• ثُمَّ لَا تُنصَرُونَ: پوءِ توهان جي مدد نه ڪئي ويندي، توهان کي ڪير به بچائڻ ۽ نجات ڏيارڻ وارو نه هوندو.

2) آيت جي تفسير:

اي ايمان وارؤ! توهان انهن ظالمن ۽ ڪافرن ڏانهن نه جهڪو ۽ نه انهن سان دل جي ميل ۽ محبت رکو، نه انهن جي ڳالهين تي ڀروسو ڪري انهن تي ڍارسڻ ۽ نه انهن جي دوستي ۽ مداهنت ڪريو. جيڪڏهن توهان انهن ڏانهن مائل ٿي انهن جي رستي تي هلندا ته ان جو نتيجو اهو ٿيندو جو دوزخ جي باهه توهان کي به ڇهي ۽ پڪڙي وٺندي، جيئن انهن ظالمن کي پڪڙي هئي. ۽ ياد رکو ته الله کان سواءِ توهان جو ڪو به مددگار ۽ بچائيندڙ نه آهي، نه ڪو اهڙو دوست آهي جيڪو توهان کي عذاب کان بچائي سگهي ۽ نه ڪو اهڙو مددگار جيڪو توهان جي مدد ڪري سگهي. جيڪڏهن توهان انهن ظالمن ڏانهن جهڪندا ته پوءِ توهان کي ڪٿان به مدد ۽ نصرت نه ملندي، نه ڪو توهان جي فرياد رسي ڪندو.

هن آيت ۾ الله تعاليٰ پنهنجي مؤمنن کي خبردار ڪيو آهي ته اهي ظالمن ۽ ڪافرن سان نه فقط ظاهري طور تي دوستي نه ڪن، پر دل ۾ به انهن ڏانهن ميل ۽ محبت نه رکن، ڇاڪاڻ ته اهڙي ميل ۽ محبت ئي انسان کي انهن جي رستي ڏانهن وٺي وڃي ٿي ۽ آخرڪار دوزخ جو سبب بڻجي ٿي. اهو ئي سبب آهي جو مؤمن کي گهرجي ته هو پنهنجي دل ۽ زبان ۽ عمل سڀني ۾ الله ۽ ان جي دين سان وفادار رهي ۽ ظالمن ۽ ڪافرن کان پنهنجي دل کي بچائي رکي.

3) هن آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• ظالمن سان دل جي دوستي کان بچڻ جي تلقين: اسلام اسان کي سيکاريندو آهي ته صرف ظاهري دوستي نه، پر دل جي ميل ۽ محبت به ظالمن ۽ ڪافرن سان نه رکڻ گهرجي، ڇاڪاڻ ته اهڙي محبت ئي انسان کي گمراهي ڏانهن وٺي وڃي ٿي.
• دوزخ کان بچڻ جو ذريعو: هن آيت ۾ الله تعاليٰ ٻڌايو آهي ته ظالمن ڏانهن جهڪڻ ۽ انهن سان محبت ڪرڻ دوزخ ۾ وڃڻ جو سبب بڻجي ٿو، ۽ اهو ئي سبب آهي جو مؤمن کي گهرجي ته هو پنهنجي دل کي انهن کان پاڪ رکي.
• الله کان سواءِ ڪو به مددگار نه آهي: هن آيت ۾ اهو پڻ ٻڌايو ويو آهي ته الله کان سواءِ ڪو به اهڙو نه آهي جيڪو انسان کي عذاب کان بچائي سگهي يا مدد ڪري سگهي، ان ڪري انسان کي گهرجي ته هو صرف الله تي ڀروسو ڪري ۽ ان کان ئي مدد گهري.
• اسلام جي حڪمت ۽ احتياط: اسلام اسان کي سيکاريندو آهي ته اسان کي پنهنجي ايمان ۽ عقيدي جي حفاظت لاءِ هر اهڙي شيءِ کان بچڻ گهرجي جيڪا اسان کي گمراهي ڏانهن وٺي وڃي، ۽ ظالمن سان محبت ۽ دوستي به انهن شين مان هڪ آهي.
• قرآن جي هدايت ۽ رحمت: هي آيت اسان کي ٻڌائي ٿي ته قرآن ڪيترو ئي مهربان ۽ هدايت ڪرڻ وارو آهي، جو اهو اسان کي اهڙين شين کان خبردار ڪري ٿو جيڪي اسان کي دوزخ ڏانهن وٺي وڃي سگهن ٿيون، ۽ اسان کي اهڙي رستي ڏانهن رهنمائي ڪري ٿو جيڪو اسان کي جنت ڏانهن وٺي وڃي ٿو.