سوره ابراهیم — آیه 26

معانی کلمات:

• کلمه خبیثه: سخن پلید و ناپاک، که مراد کلمه شرک و کفر است.
• شجره خبیثه: درخت پلید و ناپاک، که مراد درخت حنظل (گلِ تلخ) است.
• اجْتُثَّت: از ریشه کنده شده و به کلی ریشهکن گردیده است.
• قرار: ثبات و پایداری و استواری.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، حالِ کلمه پلید و ناپاک (یعنی کلمه شرک و کفر) را به درختی پلید و زیانآور تشبیه میکند که مانند درخت حنظل است. این درخت، ریشههایش در سطح زمین است و به اعماق زمین نفوذ نکرده است؛ بنابراین، هیچ ثبات و استواری ندارد و به آسانی از جای کنده میشود. چنین درختی نه ریشهای استوار در زمین دارد و نه شاخهای بلند به سوی آسمان میفرستد؛ بلکه به محض وزش باد یا کوچکترین عاملی، از ریشه کنده شده و از بین میرود.

کلمه کفر و شرک نیز چنین است: هیچ پایه و اساسی ندارد، هیچ ثمره و سودی برای صاحبش به بار نمیآورد، و هیچ عمل صالحی از آن به سوی آسمان بالا نمیرود. همانگونه که درخت خبیث، محکوم به نابودی و نیستی است، کلمه کفر و اعمال کافران نیز محکوم به فنا و نابودی است و هیچ بقا و دوامی برای آن نیست.

فواید و پیامهای آیه:

• این آیه نشان میدهد که کفر و شرک، ریشهای سست و بیبنیاد دارد و هرگز پایدار نخواهد ماند؛ در حالی که ایمان و توحید، ریشهای استوار و ماندگار دارد.
• انسان عاقل باید درخت وجود خود را بر اساس ایمان و عمل صالح بنا کند تا در برابر طوفانهای زندگی و وسوسههای شیطان مقاوم باشد.
• همانگونه که درخت خبیث نه تنها سودی ندارد بلکه زیانش نیز به دیگران میرسد، کلمه کفر و فساد نیز برای جامعه بشری زیانبار و ویرانگر است.
• این تشبیه زیبا، انسان را به تفکر در طبیعت دعوت میکند تا از نشانههای الهی درس بگیرد و راه درست را از نادرست بشناسد.