سوره ابراہیم — آيت 26

1) لفظن جي معنيٰ:

• كَلِمَةٍ خَبِيثَةٍ: خراب ۽ گندي ڳالهه، يعني ڪفر ۽ شرڪ جو قول.
• شَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ: خراب وڻ، يعني حنظل جو وڻ، جنهن جو ميوو به خراب ۽ بدبودار هوندو آهي.
• اجْتُثَّتْ: پاڙ کان پٽي ڪڍيو ويو، مڪمل طور تي ڄڻ کان پٽجي ويو.
• مِن فَوْقِ الْأَرْضِ: زمين جي مٿئين سطح کان، يعني ان جي پاڙ زمين ۾ کوٽي نه هئي، مٿئين سطح تي هئي.
• مَا لَهَا مِن قَرَارٍ: ان کي ڪا به جاءِ قرار ۽ ثبات ناهي، نه زمين ۾ مضبوط پاڙ ۽ نه آسمان ڏانهن بلند ٿيل شاخون.

2) تفسير:

الله تعاليٰ قرآن مجيد ۾ پنهنجي پاڪ ڪلمي (ڪلمه طيب) جي مثال کان پوءِ هاڻي خراب ڪلمي (ڪلمه خبيث) جي مثال بيان فرمائي ٿو. خراب ڪلمي مان مراد ڪفر ۽ شرڪ جو قول آهي، يعني اهي ڳالهيون جيڪي الله جي وحدانيت جي خلاف هجن، جهڙوڪ بت پرستي، الحاد ۽ انڪار. ان خراب ڪلمي جي مثال حنظل جي وڻ سان ڏنل آهي، جيڪو پاڻ به خراب ۽ بدبودار آهي ۽ ان جو ميوو به خراب ۽ تلخ هوندو آهي.

هن وڻ جي خاصيت اها آهي ته ان جي پاڙ زمين ۾ گهري ۽ مضبوط نه هوندي آهي، بلڪه زمين جي مٿئين سطح جي ويجهو هوندي آهي. ان ڪري اهو وڻ زمين ۾ مضبوطي سان قائم نه ٿو رهي ۽ نه ئي آسمان ڏانهن بلند ٿي شاخون ڪڍي سگهندو آهي. جڏهن به هوا جو زوردار جهوڪو اچي ٿو ته اهو پاڙ کان پٽجي وڃي ٿو ۽ زمين تي ڪري پوي ٿو، پوءِ ان کي ڪا به جاءِ قرار ۽ ثبات نه ٿي ملي ۽ اهو سڪي ۽ مرجي ٿو وڃي.

اهڙي طرح ڪفر ۽ شرڪ جو قول به بي بنياد ۽ بي ثبات آهي. ان جو ڪو به مضبوط بنياد ۽ ڪا به حقيقي حيثيت ناهي. اهو نه زمين ۾ جڙيل آهي ۽ نه آسمان ڏانهن بلند ٿيل آهي. ان جو انجام صرف فنا ۽ بربادي آهي. جيئن حنظل جو وڻ پاڙ کان پٽجي تباهه ٿي وڃي ٿو، تيئن ڪفر ۽ شرڪ جو قول به آخرڪار فنا ٿي وڃي ٿو ۽ ان جو ڪو به اثر باقي نه ٿو رهي.

ان سان گڏ هن ۾ هڪ ٻي به حقيقت بيان ٿيل آهي ته ڪافر جو ڪو به عمل صالح ۽ چڱو ڪم الله تعاليٰ جي بارگاهه ۾ قبول نه ٿو ٿئي ۽ نه ئي آسمان ڏانهن بلند ٿو ٿئي. ڇاڪاڻ ته سندس بنياد ئي خراب ۽ بي ثبات آهي، ان ڪري سندس سمورا عمل ضايع ۽ اڪام ٿي وڃن ٿا.

3) فائدا ۽ نصيحتون:

• ڪلمي جي اهميت: هي آيت اسان کي سيکاريندي آهي ته اسان جي زبان تي جيڪي لفظ اچن ٿا، انهن جو اسان جي زندگي تي گهرو اثر پوندو آهي. چڱو ڪلمو (ڪلمه طيب) برڪت ۽ ثبات جو ذريعو آهي، جڏهن ته خراب ڪلمو (ڪلمه خبيث) بربادي ۽ بي ثباتي جو سبب بڻجي ٿو.
• شرڪ ۽ ڪفر کان پاسو: هي آيت اسان کي خبردار ڪري ٿي ته شرڪ ۽ ڪفر جو رستو ڪڏهن به ڪاميابي ۽ ثبات جو رستو ناهي. اهو رستو آخرڪار فنا ۽ بربادي ڏانهن وٺي وڃي ٿو.
• اسلام جي حقانيت: اسلام هڪ مضبوط ۽ ثابت بنياد تي قائم آهي، جڏهن ته ٻيا سمورا رستا بي بنياد ۽ بي ثبات آهن. اهو ئي سبب آهي جو اسلام هميشه قائم ۽ دائم رهندو آهي ۽ ان جو اثر آسمان ڏانهن بلند ٿيندو آهي.
• نيڪ عملن جي قبوليت: هي آيت اسان کي ٻڌائي ٿي ته نيڪ عملن جي قبوليت لاءِ ضروري آهي ته اسان جو بنياد صحيح هجي، يعني ايمان ۽ توحيد. جيڪڏهن بنياد ئي خراب هوندو ته پوءِ ڪيترا به چڱا ڪم ڇو نه ڪجن، اهي الله جي بارگاهه ۾ قبول نه ٿيندا.
• قرآن جي حڪمت: قرآن مجيد ۾ بيان ڪيل اهي مثال اسان جي سمجهه ۽ عقل کي وڌائين ٿا ۽ اسان کي زندگي جي حقيقتن کان آگاهه ڪن ٿا. اهي مثال اسان کي دعوت ڏين ٿا ته اسان قرآن جي تعليمات تي عمل ڪريون ۽ پنهنجي زندگي کي ڪلمه طيب جي روشني ۾ سنواريون.