سوره حجر — آيت 76

1) لفظن جي معنيٰ:

• وَإِنَّهَا: ۽ بيشڪ اها (يعني قوم لوط جي وسندڙ بستي).
• لَبِسَبِيلٍ: يقيناً هڪ رستي تي آهي.
• مُّقِيمٍ: قائم، ثابت، اڄ تائين باقي رهندڙ.

2) تفسير:

الله تعاليٰ پنهنجي نبي لوط عليه السلام جي قوم جي تباهيءَ جو ذڪر ڪرڻ کان پوءِ ارشاد فرمائي ٿو ته اها تباهه ٿيل بستي هڪ اهڙي رستي تي واقع آهي جيڪو اڄ تائين قائم ۽ باقي آهي ۽ ماڻهو اڃا تائين اتي لنگهي ٿا وڃن. يعني اهو رستو ثابت ۽ معلوم آهي، جيڪو مسافرن لاءِ هميشه کليل رهندو آهي، اهو نه لڪل آهي ۽ نه ئي ميسارجي ويو آهي. انهن تباهه ٿيل بستين جا آثار اڄ به موجود آهن، ته جيئن ماڻهو انهن کي ڏسي عبرت حاصل ڪن ۽ سمجهن ته جيڪي قومون الله جي نافرماني ڪنديون آهن، تن جو انجام ڇا ٿيندو آهي. خاص طور تي قريش جا ماڻهو جڏهن شام ڏانهن واپاري سفر ڪندا هئا ته انهن بستين جي ويجهو کان لنگهندا هئا، تنهنڪري کين چيو ويو ته انهن آثارن مان سبق حاصل ڪريو ۽ الله جي عذاب کان ڊڄو.

3) فائدا ۽ نصيحتون:

• الله تعاليٰ گذريل قومن جي تباهيءَ جا نشان زمين تي باقي رکيا آهن، ته جيئن انسان انهن کي ڏسي عبرت حاصل ڪري ۽ پنهنجي انجام بابت سوچي.
• نافرمان قومن جو انجام هر زماني ۾ ساڳيو آهي، ان ڪري مسلمان کي گناهن کان پرهيز ڪرڻ گهرجي.
• قرآن مجيد تاريخي واقعن کي بيان ڪري انسان کي هدايت ڏئي ٿو، جنهن مان ظاهر آهي ته قرآن صرف هڪ ڪتاب ناهي، پر هڪ راهنما ۽ نصيحت جو خزانو آهي.
• جيڪي ماڻهو سفر ڪن ٿا يا پراڻن آثارن کي ڏسن ٿا، تن لاءِ اهي نشانيون ياد ڏياريندڙ آهن ته الله جي قدرت ۽ انصاف تي ايمان رکڻ گهرجي.
• ان ۾ ايمان وارن لاءِ تسلي ۽ اميد آهي ته ظلم ۽ نافرمانيءَ جو انجام هميشه تباهي هوندو آهي، ۽ الله جو دين ئي سچو ۽ قائم رهندڙ آهي.