Ан-Нахль сүресі — Аят 109

1. Сөздердің мағынасы:

• لَا جَرَمَ — «сөзсіз», «күмәнсіз», «анық» деген мағынаны білдіретін араб тіліндегі ерекше құрылым. Бұл жерде сөйлемді күшейтіп, хабардың шындығын бекітеді.
• الْآخِرَةِ — ақырет, яғни өлгеннен кейінгі мәңгілік өмір.
• الْخَاسِرُونَ — зиян шеккендер, ұтылғандар, яғни өздерінің басты байлығы — иманы мен жанынан айырылып, мәңгілік жазаға қалғандар.

1. Аяттың тәпсірі:

Бұл аят Аллаһтың ақиқатты біле тұра, одан жүз бұрып, иманнан кейін күпірлікке қайта оралған адамдар туралы берген үкімінің қорытындысы. Олар дүние өмірінде тура жолды көріп, тіпті кейбіреулері иман да еткен болатын, бірақ өздерінің қыңырлығы мен пайдакүнемдігіне еріп, шындықтан бас тартты. Енді ақыретте олардың жағдайы сөзсіз анық: олар — нағыз зиян шеккендер.

Олардың зияны екі жақты. Біріншіден, олар өздерінің ең қымбат қазынасы — жанын жоғалтты. Егер имандарында тұрақты болып, тура жолда қалса, олар жәннатқа кіретін еді. Бірақ олар бұл мүмкіндікті өз қолдарымен жойды. Екіншіден, олар бүкіл өмірлерін өздеріне азап пен құрылым әкелетін нәрселерге жұмсады. Яғни олар дүниеде жинаған амалдарының бәрі ақыретте өздеріне қарсы дәлел болып, тек зиян мен өкініш әкелді.

Бұл аяттағы «لَا جَرَمَ» деген құрылым — ешбір күмән жоқ, бұл үкім қайта қаралмайды дегенді білдіреді. Олардың ақыреттегі шығыны — уақытша емес, мәңгілік. Олар дүниеде өздерін жеңімпаз санаған болуы мүмкін, бірақ шынайы өлшем — ақыреттегі нәтиже. Ал сол жерде олар — ең үлкен ұтылысқа ұшырағандар.

1. Аяттан алынатын пайдалы ғибраттар:

• Иман — ең үлкен байлық. Адам басына келер ең ауыр зиян — иманнан айырылу. Дүниедегі барлық жоғалтулар өтеледі, бірақ имансыз ақыреттегі жоғалтудың орны толмайды.
• Тура жолда тұрақты болу керек. Иманға келу — үлкен нығмет, бірақ оны соңына дейін сақтау одан да маңызды. Адамды алдап, тура жолдан тайдыратын нәрселерден сақ болу қажет.
• Дүние — өтпелі, ақырет — мәңгілік. Бұл аят бізге шынайы табыс пен шынайы зиянды дүние өлшемімен емес, ақырет өлшемімен өлшеуге үйретеді.
• Аллаһтың әділдігі кемел. Ешкімге зұлымдық жасалмайды; әркім өз таңдауының нәтижесін көреді. Бұл — Аллаһтың рақымымен қатар әділдігіне де сенуді білдіреді.
• Уақытты бағалау. Өмірді иман мен игі амалға жұмсау — нағыз пайда. Ал оны босқа өткізу — ақыреттегі ұтылыстың басты себебі.
• Үміт пен қорқыныш тепе-теңдігі. Бұл аят адамды Аллаһтың жазасынан қорқып, тура жолдан таймауға шақырады, әрі иманда тұрақты болса, жәннатқа жететініне үміттендіреді.