سوره نحل — آیه 46

معانی کلمات:

• تَقَلُّب: رفت و آمد، گردش در سفرها و کارها، تصرّف در امور زندگی.
• مُعجِزین: عاجزکنندگان، کسانی که میتوانند از چنگال خدا بگریزند و او را ناتوان سازند.

تفسیر آیه:

آیا این کافران که پیوسته در حال تدبیر و نیرنگ علیه حق هستند، از این ایمن شدهاند که خداوند آنان را در حالی که در سفرها و کسبوکارشان رفت و آمد میکنند و در امور زندگی خویش سرگرم هستند، به عذاب خود بگیرد؟ آنان در هر حالی که باشند — چه در حال استراحت، چه در حال حرکت و تلاش برای معاش — تحت قدرت و اراده خداوند هستند و هیچگاه نمیتوانند از حیطه قدرت او بگریزند. نه سرعت آنان در رفت و آمدها، نه چارهاندیشیهایشان، و نه هیچ نیروی دیگری نمیتواند آنان را از رسیدن عذاب الهی نجات دهد. خداوند بر همه چیز قادر است و هیچ چیز در آسمانها و زمین از او پنهان نیست و هیچ موجودی نمیتواند او را عاجز کند.

فواید و پیامهای آیه:

1. انسان در تمام لحظات زندگی خود — چه در حال سفر، چه در حال کار و تلاش — تحت نظارت و قدرت کامل خداوند است و هیچ لحظهای از احاطه الهی خارج نیست.
2. این آیه هشداری است به غافلان که مبادا به امکانات و تواناییهای خود مغرور شوند و گمان کنند که میتوانند از چنگال خداوند بگریزند؛ چرا که فرار از قدرت خدا ممکن نیست.
3. ایمان به این حقیقت، انسان را به تقوا و پرهیزکاری دعوت میکند و او را از گناه و طغیان بازمیدارد، زیرا میداند که در هر حال و هر مکان، زیر نظر خداوند است.
4. این آیه مایه آرامش مؤمنان است که بدانند خداوند حامی و نگهبان آنان است و دشمنانشان هرگز نمیتوانند از عذاب او بگریزند؛ پس با توکل بر خدا، از هیچ تهدیدی هراس نداشته باشند.
5. رحمت و لطف خداوند اقتضا میکند که به انسان مهلت دهد و در عذاب شتاب نکند؛ اما این مهلت نباید موجب غفلت و سرکشی شود، بلکه باید فرصتی برای توبه و بازگشت به سوی او باشد.