سوره اسراء — آیه 37

معانی کلمات:

• مَرَحًا: کبر و نازش، شادیِ همراه با تکبّر و خودپسندی.
• تَخْرِقَ: شکافتن و سوراخ کردن، از هم دریدن.
• تَبْلُغَ: رسیدن، به دست آوردن.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه بندگانش را از تکبّر و خودپسندی در راه رفتن نهی میکند و میفرماید: در زمین با ناز و کبر راه مرو، چنانکه گویی بر دیگران برتری داری و با غرور قدم برمیداری. سپس برای بیدار کردن عقل و خاموش کردن غرور، دلیل روشنی میآورد: تو هرگز نمیتوانی با این راه رفتنِ مغرورانه، زمین را بشکافی یا سوراخ کنی، و هرگز قامت کوتاه تو به بلندی کوهها نخواهد رسید. پس این تکبّر و فخرفروشی تو چه معنایی دارد؟ تو موجودی ناتوان و کوچکی هستی که حتی نمیتوانی کوچکترین اثری بر زمین بگذاری یا خود را به بلندای کوهها برسانی. این سخن در حقیقت نوعی تمسخر و تحقیرِ حالِ متکبّران است؛ زیرا آنان که از روی جهل، خود را بزرگ میپندارند، در برابر عظمت آفرینش، ناچیز و عاجزند.

فواید و پیامهای آیه:

• تکبّر و خودپسندی از صفات نکوهیدهای است که انسان را از رحمت الهی دور میکند و او را در نظر دیگران حقیر و منفور میسازد.
• انسان باید قدر خود را بشناسد و بداند که در برابر عظمت خداوند و آفرینش، هیچ است؛ این شناخت، او را به تواضع و فروتنی دعوت میکند.
• راه رفتنِ متکبّرانه نه تنها ارزشی برای انسان نمیآفریند، بلکه نشانهی جهل و بیخردی اوست؛ زیرا او نمیتواند بر طبیعت غلبه کند، پس چرا بر همنوعان خود فخر میفروشد؟
• تواضع و فروتنی، کلید محبت خدا و مردم است و انسانِ متواضع، در دنیا و آخرت سربلند خواهد بود، در حالی که متکبّر، خوار و ذلیل میشود.
• این آیه به ما میآموزد که هر رفتاری، حتی راه رفتن، باید همراه با ادب و بندگی باشد و مسلمان در تمام شئون زندگی، جلوهگر اخلاق اسلامی است.