سوره کهف — آیه 59

معانی کلمات:

• تِلْكَ الْقُرَى: آن شهرها و آبادیها (که در آیات پیشین داستانشان گذشت).
• لَمَّا ظَلَمُوا: هنگامی که ستم کردند (یعنی کفر ورزیدند و به خود ستم روا داشتند).
• مَهْلِکِهِم: هلاکت و نابودی آنان.
• مَوْعِدًا: زمان معیّن و سررسیدِ مشخص.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه به مشرکان مکه و همهی انسانها عبرت میدهد و میفرماید: آن شهرها و آبادیهایی که در آیات پیشین سرگذشتشان را بیان کردیم — مانند شهرهای قوم هود، صالح، لوط و شعیب — همه را به هلاکت رساندیم، اما نه به صورت ناگهانی و بدون دلیل؛ بلکه هنگامی که اهلشان به خود ستم کردند و با کفر و تکذیب پیامبران، ظلم را آشکار ساختند، عذاب الهی بر آنان نازل شد.

نکتهی مهم این است که خداوند برای هلاکت آنان زمان معیّن و سررسیدی قرار داده بود؛ یعنی نابودی آنها بر اساس حکمت و عدالت الهی، در وقتِ مقرر انجام شد، نه زودتر و نه دیرتر. این مهلت و تأخیر، نه از روی غفلت بود و نه نشانهی رضایت خدا از اعمالشان؛ بلکه فرصتی بود تا شاید بازگردند و توبه کنند. اما چون از این فرصت استفاده نکردند و بر ظلم خود اصرار ورزیدند، سرانجام عذاب الهی در همان زمانِ مقرر به سراغشان آمد و همگی نابود شدند.

این آیه در حقیقت هشداری است به مشرکان مکه که اگر به همین راه ادامه دهند، سرنوشتی مانند اقوام پیشین خواهند داشت؛ زیرا سنت الهی تغییرناپذیر است و هیچکس از عذاب او در امان نیست.

فواید و درسهای آیه:

1. عدالت الهی: خداوند هیچ قومی را بدون دلیل و اتمام حجت هلاک نمیکند؛ بلکه نخست پیامبران را میفرستد و به مردم مهلت میدهد تا راه حق را برگزینند. این نشانهی عدل و رحمت پروردگار است.
2. اهمیت توبه: تأخیر در عذاب و وجودِ مهلت، فرصتی برای بازگشت و اصلاح است. انسان نباید از مهلت الهی مغرور شود، بلکه باید از آن برای توبه و نیکی استفاده کند.
3. عبرتآموزی از تاریخ: داستان اقوام پیشین برای ما درس است؛ اگر همان اعمال را تکرار کنیم، همان سرنوشت را خواهیم داشت. پس باید از این سرگذشتها پند بگیریم و از گناهان دوری کنیم.
4. پرهیز از ظلم: ظلم — چه به خود (با کفر و گناه) و چه به دیگران — سرانجام نابودی به بار میآورد. جامعهای که بر پایهی ظلم بنا شود، دیر یا زود فرو میپاشد.
5. امید و بیم: از یک سو مهلت خداوند امیدواری میآفریند که هیچکس از رحمت او ناامید نشود، و از سوی دیگر هشدار میدهد که عذاب الهی حتمی است و نباید فریب تأخیر را خورد. این دو باهم، انسان را در مسیر بندگی و تقوا نگه میدارد.