سوره بقرہ — آيت 166

1) لفظن جي معنيٰ:

• تَبَرَّأَ: بيزار ٿيڻ، لاتعلق ٿي وڃڻ، پاڻ کي ڇڏائي ڇڏڻ.
• الَّذِينَ اتُّبِعُوا: اهي ماڻهو جن جي پويان ٻيا هلندا هئا، يعني سردار ۽ اڳواڻ.
• الَّذِينَ اتَّبَعُوا: اهي ماڻهو جيڪي پٺيان هلندا هئا، يعني عام پيروڪار.
• الْأَسْبَابُ: اهي سڀ ڳنڍيون ۽ واسطا، جهڙوڪ نسب، دوستي، ۽ دنياوي تعلقات.

2) تفسير:

ياد ڪريو اهو وقت، جڏهن قيامت جي ڏينهن عذاب کي اکين سان ڏسي وٺندا، تڏهن اهي سردار ۽ اڳواڻ جن جي پويان ماڻهو هلندا هئا، سي پنهنجي پيروڪارن کان بيزار ٿي ويندا ۽ پاڻ کي کانئن ڇڏائي ڇڏيندا. اهي سردار پنهنجي پيروڪارن کي چوندي ته اسان جو انهن سان ڪو به واسطو ناهي. ۽ انهن سڀني جي وچ ۾ اهي سڀ ڳنڍيون ۽ تعلقات ٽٽي پوندا، جيڪي دنيا ۾ انهن کي پاڻ ۾ ڳنڍيون هيون، جهڙوڪ مائٽي، دوستي، ۽ هڪ ٻئي جي پٺيان هلڻ جو رشتو. اهي سڀ واسطا ختم ٿي ويندا ۽ دشمنيءَ ۾ بدلجي ويندا. انهن کي ڪا به اهڙي شيءِ نه ملندي جنهن سان اهي عذاب کان بچي سگهن.

3) فائدا ۽ نصيحتون:

• هي آيت اسان کي ٻڌائي ٿي ته دنيا ۾ اڻڄاڻائيءَ سان ڪنهن جي به اوندهه ۾ هلڻ بدران الله جي هدايت ۽ قرآن جي روشنيءَ ۾ هلڻ گهرجي.
• قيامت جي ڏينهن ڪنهن به سردار يا وڏي ماڻهوءَ جو سفارش ڪرڻ ڪم نه ايندو، صرف پنهنجا نيڪ عمل ئي ڪم ايندا.
• دنيا جي تعلقات ۽ دوستيون جيڪي الله جي نافرمانيءَ تي ٻڌل هجن، سي آخرت ۾ نقصان جو سبب بڻجنديون.
• هي آيت اسان کي ترغيب ڏئي ٿي ته اسان سچي اسلام جي تعليمات کي مضبوطيءَ سان پڪڙيون، ۽ اهڙن ماڻهن جي پٺيان نه هلون جيڪي اسان کي الله کان پري ڪن.
• قرآن مجيد ۾ اهڙيون بيشمار آيتون آهن جيڪي اسان کي آخرت جي حقيقتن کان واقف ڪن ٿيون، ۽ اسان کي اهو سمجهائين ٿيون ته دنيا عارضي آهي ۽ آخرت هميشه رهڻ واري آهي. ان ڪري اسان کي گهرجي ته قرآن کي پڙهون، سمجهون ۽ ان تي عمل ڪريون، ته جيئن آخرت ۾ ڪامياب ٿيون.