سوره بقرہ — آيت 51

1) ڪلماتن جي معنيٰ:

• وَاعَدْنَا: اسان واعدو ڪيو، وقت مقرر ڪيو.
• أَرْبَعِينَ لَيْلَةً: چاليهه راتيون.
• اتَّخَذْتُمُ: توهان بنايو، توهان اختيار ڪيو.
• الْعِجْلَ: ننڍو ڳئون، گابو (هتي مراد اهو بت آهي جيڪو سامريءَ ٺاهيو هو).
• مِن بَعْدِهِ: سندس (موسىٰ عليه السلام جي) وڃڻ کان پوءِ.
• ظَالِمُونَ: ظلم ڪندڙ، پاڻ تي زيان ڪندڙ.

2) تفسير:

اي بني اسرائيلو! ياد ڪريو اهو وقت جڏهن اسان موسىٰ عليه السلام سان چاليهه راتين جو واعدو ڪيو ته ان عرصي ۾ کيس توريت عطا ڪنداسين، جيڪا توهان لاءِ هدايت ۽ روشني هوندي. پر توهان ڇا ڪيو؟ جيئن ئي موسىٰ عليه السلام ٿورو وقت لاءِ طور جبل تي ويو، توهان سندس غير موجودگيءَ جو فائدو وٺي پنهنجي هٿن سان ٺاهيل گابي کي پوڄڻ لڳا ۽ ان کي الله کان سواءِ معبود بڻائي ڇڏيو. اهو توهان جو تمام وڏو ظلم هو ۽ الله سان کليل دشمني هئي. توهان پنهنجي ئي نفسن تي وڏو زيان ڪيو، ڇاڪاڻ ته عبادت جو حق صرف الله تعاليٰ لاءِ آهي، ۽ توهان ان کي هڪ بي جان بت ڏانهن ڦيرائي ڇڏيو.

3) فائدا ۽ سبق:

• الله تعاليٰ پنهنجي نبيءَ سان ڪيل واعدي تي پورو لهندو آهي، ۽ اهو واعدو چاليهه راتين تي مشتمل هو ته توريت نازل ٿيندي، جيڪا بني اسرائيلن لاءِ هدايت ۽ نور هئي.
• انسان جي فطرت ۾ جلدي ۽ بي صبري آهي؛ بني اسرائيلن ٿوري ئي عرصي ۾ پنهنجي نبيءَ کي وساري گابي کي پوڄڻ لڳا. ان مان سبق آهي ته اسان کي صبر ۽ استقامت سان دين تي قائم رهڻ گهرجي.
• شرڪ ۽ بت پرستي تمام وڏو ظلم آهي، جيئن لقمان عليه السلام فرمايو: ”بيشڪ شرڪ وڏو ظلم آهي.“ (لقمان: 13)
• عبادت صرف ۽ صرف الله تعاليٰ لاءِ خاص آهي، ڪنهن به مخلوق کي ان ۾ شريڪ ڪرڻ جائز ناهي.
• الله تعاليٰ پنهنجي بندن کي بار بار ياد ڏياري ٿو ته اهي پنهنجي ابن ڏاڏن جي غلطين مان سبق حاصل ڪن ۽ انهن کان بچن.
• قرآن مجيد ۾ گذريل قومن جا واقعا بيان ڪرڻ جو مقصد نصيحت ۽ عبرت آهي، ته جيئن اسان انهن جي غلطين کي نه ورجايون ۽ الله جي نعمتن جو شڪر ادا ڪيون.
• الله تعاليٰ معاف ڪرڻ وارو ۽ رحم ڪرڻ وارو آهي؛ بني اسرائيلن اهڙو وڏو گناهه ڪيو، پوءِ به الله تعاليٰ انهن کي توبه جو موقعو ڏنو ۽ معاف ڪيو، جڏهن اهي سچي دل سان موٽيا. اهو اسان لاءِ اميد جو پيغام آهي ته ڪيتري به وڏي غلطي هجي، سچي توبه سان الله معاف ڪري ٿو.