سوره طه — آیه 5

معانی کلمات:

• الرَّحْمَنُ: بخشندهترین، نامی از نامهای خداوند که بر رحمت گسترده و فراگیر او دلالت دارد.
• الْعَرْشِ: عرش، به معنای تخت فرمانروایی و جایگاه تدبیر امور جهان است؛ و در مورد خداوند، کنایه از سلطنت مطلق و احاطه کامل او بر همه مخلوقات است.
• اسْتَوَىٰ: به معنای برآمدن، قرار گرفتن و تسلط یافتن است؛ اما در مورد خداوند، به گونهای شایسته ذات پاک او تفسیر میشود، بدون تشبیه به مخلوقات.

تفسیر آیه:

خداوندِ رحمان، بر عرش خود قرار گرفت و بر آن احاطه یافت؛ اما این استوا و قرار گرفتن، نه مانند نشستن مخلوقات بر تخت است و نه قابل تصور با ذهن بشری. او بر عرش چنان استیلا یافته که شایسته جلال و عظمت اوست؛ بدون آنکه کیفیت آن برای ما معلوم باشد و بدون آنکه به آفریدگانش شبیه گردد. او بر همه جهان حکمرانی میکند و تدبیر امور همه موجودات در دست اوست. این آیه، عظمت و فرمانروایی مطلق خداوند را بیان میکند و به ما میآموزد که او از هر نقص و محدودیتی پاک و منزّه است و هیچ چیزی همانند او نیست.

فواید و پیامهای آیه:

• شناخت عظمت خداوند: این آیه به ما میآموزد که خداوند، پادشاه مطلق جهان هستی است و همه چیز تحت فرمان و اراده اوست؛ این شناخت، دل انسان را از ترس و وابستگی به غیر او میرهاند و او را به توکل بر خداوند سوق میدهد.
• پاک بودن خدا از هر شباهت به مخلوقات: میآموزیم که نباید خداوند را به ذهن یا تصورات خود محدود کنیم؛ او فراتر از هر توصیفی است و ایمان به او، ایمانی همراه با تسلیم در برابر عظمت اوست.
• آرامش و امید: دانستن اینکه خدای رحمان بر عرش است و جهان را با رحمت خود اداره میکند، به انسان آرامش میدهد و او را امیدوار میسازد که در پناه خدایی مهربان و توانا قرار دارد که هیچ کاری برای او دشوار نیست.
• دعوت به بندگی خالصانه: وقتی بدانیم فرمانروای جهان، خدای رحمان است، بندگی ما خالصانهتر میشود و در برابر او فروتنی میکنیم، چرا که او سزاوار تمام ستایشها و عبادتهاست.