سوره طه — آیه 85

معانی کلمات:

• فَتَنَّا: آزمایش کردیم، گرفتار امتحان سختی نمودیم.
• أَضَلَّهُم: آنان را گمراه کرد، از راه راست منحرف ساخت.
• السَّامِرِیُّ: مردی منافق از قوم بنیاسرائیل که گوسالهی سامری را ساخت و مردم را به پرستش آن دعوت کرد.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در پاسخ به شتابزدگی موسی علیهالسلام که پیش از بازگشت به قوم خود، از پروردگارش دربارهی علت عجلهاش سؤال کرد، به او خبر داد که قومش پس از رفتن او به میعادگاه طور، مورد آزمایش بزرگی قرار گرفتهاند. این آزمایش الهی، پرده از حقیقت ایمان آنان برداشت و مشخص کرد که در دلهایشان ضعف و سستی وجود دارد. عامل این گمراهی، شخصی به نام «سامری» بود که با حیلهگری و نیرنگ، گوسالهای از طلا و زیورآلات بنیاسرائیل ساخت و آنان را به پرستش آن دعوت کرد. او با این کار، قوم موسی را از راه توحید و یکتاپرستی منحرف ساخت و آنان را به شرک و بتپرستی کشاند. خداوند در این آیه، گمراهی قوم را به سامری نسبت میدهد، زیرا او سبب و انگیزهی اصلی این انحراف بود؛ هرچند که قوم نیز با پذیرش دعوت باطل او، در این گناه شریک بودند. سامری در حقیقت منافقی بود که در ظاهر ایمان آورده بود، اما در باطن کفر و نفاق را در دل داشت و از این فرصت استفاده کرد تا ایمان مردم را متزلزل سازد.

فواید و درسهای آیه:

• آزمایشهای الهی، پرده از ایمان واقعی یا ضعف ایمان انسانها برمیدارد و مؤمنان راستین را از منافقان جدا میکند.
• انسان باید در برابر دعوتهای گمراهکننده هوشیار باشد و فریب ظاهر زیبای باطل را نخورد؛ چرا که گمراهی همیشه با صدای بلند نمیآید، بلکه گاهی با نیرنگ و فریب همراه است.
• رهبران جامعه باید همواره مراقب امت خود باشند و از آسیبپذیری پیروان خود در برابر فتنهها غافل نمانند؛ چنانکه موسی علیهالسلام پس از آگاهی از این ماجرا، بهسرعت به میان قوم خود بازگشت تا آنان را از این انحراف نجات دهد.
• منافقان همواره در کمیناند تا از غفلت مؤمنان سوءاستفاده کنند و آنان را از راه حق منحرف سازند؛ بنابراین شناخت چهرهی نفاق و مقابله با آن، از وظایف مهم هر مسلمان است.
• قرآن کریم با بیان این داستانها، به ما میآموزد که تاریخ امتهای پیشین پر از عبرتهاست و باید از آنها درس بگیریم تا در دام همان خطاها نیفتیم و بر ایمان خود استوار بمانیم.