سوره طہ — آيت 85

1) ڪلمات جي معنيٰ:

• فَتَنَّا: اسان آزمائش ۾ مبتلا ڪيو، پرکيو.
• قَوْمَكَ: تنهنجي قوم کي (يعني بني اسرائيل کي).
• مِن بَعْدِكَ: تنهنجي پوئتان، تنهنجي وڃڻ کان پوءِ.
• أَضَلَّهُمُ: کين گمراهه ڪيائين.
• السَّامِرِيُّ: هڪ شخص جو نالو يا لقب، جيڪو بني اسرائيل جي هڪ گروهه ”سامره“ سان تعلق رکندو هو ۽ منافق هو.

2) تفسير:

الله تعاليٰ حضرت موسيٰ عليه السلام کي ٻڌايو ته جڏهن تون طور جبل تي اسان سان ڳالهائڻ لاءِ ويو ۽ پنهنجي قوم کي پويان ڇڏي آيو، ته اسان تنهنجي قوم کي هڪ سخت آزمائش ۾ مبتلا ڪيو. انهن ماڻهن سون جو هڪ ڳئون ٺاهي ان جي پوڄا شروع ڪئي. انهن کي گمراهيءَ ۾ وجهڻ جو سبب سامري هو، جنهن پاڻ ئي اهو سونو ڳئون ٺاهي ان جي پوڄا جو سڏ ڏنو ۽ ماڻهن کي ان ڏانهن راغب ڪيو. اهڙي طرح سامري انهن کي حق کان ڀٽڪائي ڇڏيو. الله تعاليٰ گمراهيءَ کي سامريءَ ڏانهن منسوب ڪيو، ڇاڪاڻ ته هو ان جو بنيادي سبب هو. سامري بني اسرائيل جي هڪ گروهه ”سامره“ سان تعلق رکندڙ منافق شخص هو، جنهن ظاهري طور اسلام جو دعويٰ ڪيو هو، پر اندران ايمان کان خالي هو.

3) فائدا ۽ سبق:

• آزمائش الله جي حڪمت جو حصو آهي: الله پنهنجي ٻانهن کي مختلف آزمائشن سان پرکي ٿو، ته ڪير ثابت قدم رهي ٿو ۽ ڪير ڀٽڪي ٿو. ان مان سکڻ گهرجي ته مشڪلاتن ۾ صبر ۽ ايمان سان قائم رهون.
• منافقن کان خبردار رهڻ جي ضرورت: سامري ظاهري طور مسلمان هو، پر اندران منافق هو ۽ هن قوم کي گمراهه ڪيو. اسان کي اهڙن ماڻهن کان بچڻ گهرجي جيڪي ٻاهرين مسلمان هجن پر اندران فريب ۽ فساد ڦهلائين.
• علم ۽ ايمان جي حفاظت لازمي آهي: جڏهن حضرت موسيٰ عليه السلام قوم کان ڪجهه وقت لاءِ جدا ٿيا، ته قوم گمراهيءَ ۾ مبتلا ٿي وئي. ان مان سبق آهي ته علم ۽ صحيح عقيدي جي حفاظت ۽ مسلسل تعليم ضروري آهي، ته جيئن ماڻهو گمراهيءَ کان بچي سگهن.
• الله سڀ ڪجهه ڄاڻندڙ آهي: الله تعاليٰ حضرت موسيٰ عليه السلام کي اڳ ۾ ئي ٻڌائي ڇڏيو ته تنهنجي قوم ڇا ڪيو آهي. ان مان ظاهر ٿئي ٿو ته الله هر شيءِ کان واقف آهي ۽ ان جي علم ۾ ڪجهه به لڪل ناهي.
• قرآن ۾ تاريخي واقعا عبرت جو سبب آهن: اهي واقعا رڳو قصا ناهن، پر اسان لاءِ عبرت ۽ نصيحت جو ذريعو آهن، ته جيئن اسان اهڙين غلطين کان بچي سگهون ۽ هميشه حق تي قائم رهون.