Toha surasi — Oyat 85

Kalimalarning ma'nolari:

• Fatanā: Imtihon qildik, sinovdan o'tkazdik.
• Qawmaka: Sening qavming, ya'ni orqada qoldirgan ba'ni Isroil qavming.
• Adallahum: Ularni adashtirdi, yo'ldan ozdirdi.
• Sāmiriy: Samariy — Ba'ni Isroildan bo'lgan, munofiqlik qilgan, buzoq yasashga sababchi bo'lgan shaxs.

Tafsir:

Alloh taolo Muso alayhissalomga O'zining huzurida bo'lgan paytida, u qavmidan ayrilganidan keyin nima sodir bo'lganini xabar berib dedi: "Biz sendan keyin qavmingni imtihon qildik. Ya'ni, sen ularni orqada qoldirib, Tur tog'iga ketganingdan so'ng, ularni og'ir sinovdan o'tkazdik. Ular buzoqqa sig'inish bilan imtihon qilindilar. Bu sinovda ularning ko'pchiligi yengilib, yo'ldan ozdilar. Bunga sababchi bo'lgan shaxs esa Samariy edi. U ular uchun buzoq yasab berib, ularni adashtirdi. Samariy munofiq bo'lib, zohiran Islomni qabul qilgan, lekin ichida yomon niyat yuritgan edi. U o'zining hiylasi bilan qavmni haq yo'ldan og'dirib, buzoqqa sig'inishga chorladi. Alloh taolo bu yerda ularni adashtirishni Samariyga nisbat berdi, chunki u bu ishning asosiy sababchisi edi. Ammo bu, ularning o'zlarini oqlashiga emas, balki gunohning og'irligi Samariy zimmasida ekanini bildiradi. Qavm esa o'z ixtiyori bilan unga ergashib, buzoqqa sig'inib, katta gunoh qildilar."

Foydalar:

• Bu oyatdan ma'lum bo'ladiki, Alloh taolo bandalarini ba'zan og'ir sinovlar bilan imtihon qiladi. Sinov paytida sabr-qanoat qilganlar yuksak darajalarga erishadilar, yengilganlar esa pushaymon bo'ladilar.
• Muso alayhissalomning qavmi kabi ulug' payg'ambar orqasida qolgan qavm ham shaytonning hiylasiga uchishi mumkin ekan. Demak, har bir mo'min o'z e'tiqodini mustahkamlashi va har qanday fitnaga qarshi hushyor bo'lishi lozim.
• Samariy kabi munofiqlar har zamonda bo'lishi mumkin. Ular zohiran yaxshi ko'rinib, botinan odamlarni yo'ldan ozdiradilar. Shuning uchun har bir musulmon o'z dinini to'g'ri manbalardan o'rganishi va har qanday da'vatchini sinchiklab tekshirishi kerak.
• Bu oyat musulmonlarga sabr va iymonda sobit qolishni o'rgatadi. Chunki sinovlar vaqtinchalik bo'lib, ularning ortidan Allohning yordami va najoti keladi.