Аль-Анбия сүрәсе — Аять 21

Сүзләрнең мәгънәләре:

• Әм — бәлки, яки (монда инкяр мәгънәсендә килә).
• Иттәхәзү — алдылар, кабул иттеләр.
• Әлиһәтән — илаһлар, аллаһлар (сынымнар).
• Минәл-әрд — җирдән булган.
• Һүм йүнширүн — алар үледән терелтәләр (тергезәләр).

Аять тәфсире:

Бу аятьтә Аллаһы Тәгалә мөшрикләрнең акылсызлыгын һәм хаталыгын фаш итә. Алар үзләренә Аллаһыдан башка илаһлар ясап алганнар — әмма бу илаһлар җирдән чыккан сынымнар, ташлар, агачлар яки башка җансыз нәрсәләр. Аларның бу эшләре ни дәрәҗәдә дөрес? Бу "илаһлар" үзләре дә тереклеккә ия түгел, ә үледән терелтү көченә ничек ия булсыннар?

Аллаһы Тәгалә монда инкяр һәм шелтә рәвешендә сорый: әгәр алар чыннан да бу сынымнарны илаһ дип саныйлар икән, ул вакытта ни өчен бу сынымнар үлекләрне терелтә алмыйлар? Чөнки чын Илаһның мөһим сыйфаты — үледән терелтү көченә ия булу. Әгәр дә берәр нәрсә үледән терелтә алмый икән, ул Илаһ була алмый, аңа гыйбадәт кылу — бөтенләй хата.

Мөшрикләрнең сынымнары — җирдән алынган, үзләре дә җиргә кайта торган җансыз әйберләр. Аларның берсендә дә тереклек бирү, үтерү яки тергезү көче юк. Шуңа күрә аларны Илаһ дип атау — зур ялгышлык һәм наданлык.

Аятьтән алынган файдалар:

1. Чын Илаһның сыйфаты — терелтү көченә ия булу. Аллаһы Тәгаләдән башка беркем дә үледән терелтә алмый. Бу — Аның кодрәтенең ачык дәлиле.
2. Гыйбадәт кылу — бары тик шуңа гына лаек, кемдә терелтү көче бар. Җансыз сынымнарга, ташларга, үзләре дә ярдәмгә мохтаҗ нәрсәләргә табыну — акылсызлык.
3. Кыямәт көнендә терелтү — Аллаһының вәгъдәсе. Бу аять мөэминнәргә ышануны ныгыта: әгәр Аллаһы үледән терелтә алса, димәк, Кыямәт көне чын, һәм һәркем үз гамәлләре өчен җавап бирәчәк.
4. Тәүхид (бердәнбер Аллаһыга ышану) — акыл һәм фитрәт таләбе. Акыллы кеше үзенә дә, башкаларга да файда китерә алмаган җансыз нәрсәгә табынмый.
5. Коръән мөшрикләрнең хаталарын ачык дәлилләр белән фаш итә. Бу — Аллаһының рәхмәте, чөнки Ул бәндәләрен хатадан саклап, туры юлга өнди.