Anbiyo surasi — Oyat 21

Kalimalarning ma'nolari:

• أَمِ – yo'q, balki (inkor va tanbih ma'nosida).
• اتَّخَذُوا – o'zlariga tanlab oldilar, qabul qildilar.
• آلِهَةً – ilohlar, xudolar (butlar).
• مِنَ الْأَرْضِ – yerdan bo'lgan narsalarni (ya'ni, yerdan o'sadigan yoki yerdan yasalgan butlarni).
• يُنشِرُونَ – tiriltiradilar, o'liklarni qayta tiriltirishga qodir bo'ladi.

Tafsir:

Bu oyatda Alloh taolo mushriklarning ahmoqona ishlarini tanqid qilib, ularga shunday deydi: "Yo'q, balki ular yerdan bo'lgan narsalarni o'zlariga iloh qilib oldilar. Ular o'liklarni tiriltira oladimi?" Ya'ni, mushriklar butlar va sanamlar kabi jonsiz narsalarni xudo deb biladilar. Holbuki, bu butlar yerdan yasalgan yoki yerdan o'sadigan narsalardir. Ular hech qanday kuch-quvvatga ega emaslar, hatto o'zlariga ham foyda yoki zarar yetkaza olmaydilar. Xudo bo'lishning eng muhim shartlaridan biri — o'liklarni tiriltirishga qodir bo'lishdir. Ammo bu butlar bunga mutlaqo qodir emaslar. Shuning uchun ularni iloh deb bilish — eng katta nodonlik va adashishdir.

Bu oyatda Alloh taolo mushriklarning e'tiqodlarining bema'niligini ochiq-oydin bayon qilmoqda. Ular o'zlari yasagan yoki qo'llari bilan qurgan narsalarga sig'inadilar. Bu narsalar yerdan chiqqan tosh, yog'och yoki boshqa narsalardir. Ular hech qachon o'liklarni tiriltira olmaydilar, chunki ularning o'zlari jonsizdir. Xudo bo'lish uchun esa tiriltirish va o'ldirish kuchi kerak. Bu kuch faqat Allohga xosdir.

Foydalar:

1. Bu oyat musulmonlarga o'z e'tiqodlarining haqqoniyligini va mushriklarning e'tiqodlari batil ekanini ko'rsatadi. Allohdan boshqa hech kim iloh bo'la olmaydi, chunki ilohlikka faqat tiriltirish va o'ldirish kuchi egalik qiladi.
2. Inson o'z hayotida faqat Allohga tavakkal qilishi va Undan yordam so'rashi kerak. Chunki butlar va boshqa narsalar hech qanday foyda yoki zarar yetkaza olmaydi.
3. Bu oyat insonni tafakkur qilishga undaydi: agar biror narsa o'liklarni tiriltira olmasa, u qanday qilib iloh bo'ladi? Shuning uchun aqlli inson faqat yaratuvchi, tiriltiruvchi va o'ldiruvchi Zotga — Allohga ibodat qiladi.
4. Oyatda Allohning qudrati va ulug'ligi eslatilmoqda. U o'liklarni tiriltirishga qodir bo'lgan yagona Zotdir. Bu esa insonni oxiratga ishonishga va undan qo'rqishga chorlaydi.