سوره انبیا — آیه 72

معانی کلمات:

• نافِلَةً: بخشش اضافی و فزونتر از درخواست، عطیهای فراتر از آنچه خواسته شده بود.
• صَالِحِین: کسانی که شایسته و نیکوکارند و اعمالشان با فرمانهای الهی هماهنگ است.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، یکی از نعمتهای بزرگ خود را بر حضرت ابراهیم (علیهالسلام) یادآوری میکند. او میفرماید: ما به ابراهیم، فرزندی به نام اسحاق عطا کردیم، همانگونه که خودش از ما خواسته بود و دعا کرده بود که فرزندی صالح به او ببخشیم. اما لطف و کرم ما به این درخواست محدود نشد؛ بلکه فراتر از آن، نوهاش یعقوب (فرزند اسحاق) را نیز به او بخشیدیم. این عطای دوم، یک بخشش اضافی و بدون درخواست قبلی بود که نشاندهندهی فضل و رحمت گستردهی الهی است. سپس خداوند تأکید میکند که همهی این بزرگواران — ابراهیم، اسحاق و یعقوب — را افرادی صالح و شایسته قرار دادیم؛ یعنی آنها نه تنها پیامبر بودند، بلکه در تمام امور زندگی، مطیع فرمان خدا و الگویی برای دیگران شدند. این آیه نشان میدهد که دعای خالصانهی ابراهیم نه تنها مستجاب شد، بلکه خداوند پاداشی فراتر از انتظار به او داد و نسل او را نیز از برگزیدگان قرار داد.

فواید و پیامهای آیه:

• اهمیت دعا: این آیه نشان میدهد که دعا کردن از خداوند، نه تنها بیپاسخ نمیماند، بلکه گاهی خداوند بیش از آنچه میخواهیم به ما عطا میکند. پس ما نیز باید با امیدواری و اطمینان، دست نیاز به درگاه او بلند کنیم.
• فضل و کرم الهی: خداوند نه تنها نیازهای بندگانش را برآورده میکند، بلکه با فضل خود، نعمتهای اضافی نیز به آنها میبخشد. این مژدهای است که هیچ بندهای نباید از رحمت خدا ناامید شود.
• ارزش صالح بودن: در این آیه، بالاترین مدح و ستایش خداوند از این پیامبران، توصیف آنها به «صالح» است. این نشان میدهد که ارزش واقعی انسان در پیشگاه خدا، نه در مقام و منصب، بلکه در ایمان و عمل صالح اوست. پس ما نیز باید در هر جایگاهی که هستیم، در پی صالح شدن و انجام کارهای نیک باشیم.
• برکت در نسل: خداوند به ابراهیم، نسلی پاک و صالح عطا کرد که پیامبران بسیاری از آن برخاستند. این درس را میدهد که اگر انسان خودش صالح باشد، برکت خداوند به فرزندان و نسل او نیز میرسد.