سوره انبیا — آیه 95

معانی کلمات:

• حَرَامٌ: در اینجا به معنای ممتنع و غیرممکن است، نه به معنای شرعیِ حرام.
• قَرْيَةٍ: شهر یا آبادی که ساکنان آن به سبب کفر و ظلم هلاک شده‌اند.
• أَهْلَكْنَاهَا: نابود کردیم و هلاکت آنان را رقم زدیم.
• لَا يَرْجِعُونَ: بازگشت نمی‌کنند؛ یعنی به دنیا برنمی‌گردند.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه خبر می‌دهد که محال و غیرممکن است اهل شهری که به سبب کفر، طغیان و ظلمشان هلاک شده‌اند، بار دیگر به دنیا بازگردند تا اعمال گذشته خود را جبران کنند و توبه نمایند. این هلاکت، حکم قطعی و حتمی خداوند است و پس از نزول عذاب و فرا رسیدن اجل آنان، درِ توبه بسته می‌شود و راه بازگشتی برایشان وجود ندارد. همچنین این آیه اشاره دارد که منکران معاد که رستاخیز را انکار می‌کنند، روز قیامت حتماً برانگیخته می‌شوند و به جزای اعمال خود می‌رسند؛ زیرا بازگشت آنان به دنیا محال است، اما بازگشتشان در روز قیامت برای حساب و جزا حتمی و قطعی است. بنابراین، این آیه هم بشارت برای مؤمنان است که عدالت الهی برقرار خواهد شد و هم هشداری برای کافران که اگر عذاب الهی فرا رسد، دیگر فرصت جبران و توبه از آنان سلب می‌شود.

فواید و پیام‌های آیه:

1. اهمیت توبه در زمان حیات: انسان باید پیش از فرا رسیدن مرگ و نزول عذاب، به درگاه خداوند توبه کند و از گناهان خود بازگردد؛ زیرا پس از هلاکت و مرگ، درِ توبه بسته می‌شود و فرصتی برای جبران وجود ندارد.
2. عدالت الهی: این آیه یادآور می‌شود که خداوند عادل است و هیچ ظلمی را بی‌پاسخ نمی‌گذارد؛ کسانی که در دنیا طغیان کردند، در آخرت به جزای اعمال خود خواهند رسید.
3. قطعیت رستاخیز: انکار معاد و رستاخیز هیچ تأثیری در وقوع آن ندارد؛ همه انسان‌ها روز قیامت برانگیخته می‌شوند و در برابر اعمال خود مسئول خواهند بود.
4. رحمت و فرصت‌شناسی: مؤمن باید از فرصت‌های زندگی برای تقرب به خداوند بهره ببرد و بداند که عمر او امانتی است که باید در راه طاعت و بندگی صرف شود، نه در گناه و سرکشی.