سوره فرقان — آیه 59

معانی کلمات:

• استوی: عروج و بلند شدن بر فراز چیزی؛ در مورد خداوند متعال به معنای علوّ و ارتفاعی است که شایسته ذات پاک اوست و هیچ شباهتی به مخلوقات ندارد.
• العرش: تخت فرمانروایی و سلطنت؛ که در علم خداوند، عظیمترین مخلوقات است.
• خبیر: آگاه و دانای به حقیقت اشیاء؛ کسی که از همه چیز با خبر است.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، خود را با صفات قدرت و رحمت معرفی میکند. او همان کسی است که آسمانها و زمین و هر آنچه را که میان آنهاست، در شش روز آفرید. این شش روز، مدت زمانی است که خداوند اراده فرمود تا جهان هستی را بیافریند؛ هرچند او قادر بود با یک «باش» همه چیز را خلق کند، اما حکمتش اقتضا کرد که آفرینش به تدریج و در این مدت انجام گیرد تا نظام عالم بر اساس تدریج و نظم بنا شود.

سپس خداوند میفرماید: «ثُمَّ اسْتَوَىٰ عَلَى الْعَرْشِ»؛ یعنی پس از آفرینش، بر عرش قرار گرفت و بر آن استیلا یافت. این استوا، علوّ و ارتفاعی است که شایسته ذات بیکران اوست؛ نه مانند نشستن مخلوقات، و نه به شکلی که ما بتوانیم آن را تصور کنیم. او بر همه چیز احاطه دارد و تدبیر جهان به دست اوست.

آنگاه خداوند خود را با نام «الرَّحْمَن» معرفی میکند؛ یعنی مهربان و بخشندهای که رحمتش همه موجودات را فرا گرفته است. سپس به پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) میفرماید: «فَاسْأَلْ بِهِ خَبِیرًا»؛ یعنی ای پیامبر، درباره خداوند و صفات و عظمت او، از کسی بپرس که به او آگاه و خبیر است. این خبیر، خود خداوند متعال است که به ذات و صفات خویش داناتر از هر کسی است؛ و نیز پیامبران و فرشتگان مقرب و علمای راستین که از طریق وحی و کتابهای آسمانی، شناخت صحیحی از خداوند دارند. هیچ بشری به اندازه پیامبر اسلام (صلیاللهعلیهوسلم) به خداوند شناخت ندارد، زیرا او از همه مخلوقات به خداوند داناتر و به او نزدیکتر است.

فواید و پیامهای آیه:

1. شناخت خداوند از طریق آفرینش: این آیه ما را به تفکر در آسمانها و زمین و نظم شگفتانگیز آنها دعوت میکند؛ چرا که هر چه بیشتر در آفرینش بیندیشیم، به عظمت و قدرت خالق پی میبریم و ایمانمان قویتر میشود.
2. توحید و یکتاپرستی: خداوند تنها آفریدگار جهان است و هیچ شریکی در خلقت و تدبیر ندارد. این آیه ما را به توحید خالص دعوت میکند و از شرک و بتپرستی بازمیدارد.
3. رحمت گسترده الهی: معرفی خداوند با نام «الرحمن» نشان میدهد که رحمت او بر غضبش پیشی گرفته و همه موجودات را در بر گرفته است. این امر امید را در دل مؤمنان زنده میکند و آنان را به سوی توبه و بازگشت به سوی خدا سوق میدهد.
4. اعتماد بر علم خداوند: خداوند به همه چیز خبیر و داناست؛ بنابراین در همه امور زندگی باید به او توکل کنیم و از او یاری بجوییم، چرا که او بهترین دانا و بهترین یاور است.
5. پیروی از علمای راستین: برای شناخت صحیح دین و خداوند، باید از کسانی پرسید که علم و آگاهی حقیقی دارند؛ نه از نادانان و مدعیان دروغین. این آیه ما را به پیروی از علمای ربانی و پرهیز از جهالت دعوت میکند.