سوره فرقان — آیه 60

معانی کلمات:

• الرَّحْمَنِ: نامی از نامهای خداوند متعال که بر رحمت گسترده و فراگیر او دلالت دارد.
• نُفُورًا: دوری و گریز، انزجار و رویگردانی.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه از حال و روز کافران خبر میدهد که وقتی به آنها گفته میشود: «برای رحمان سجده کنید و او را عبادت کنید»، با جهالت و تکبر پاسخ میدهند: «رحمان چیست؟ ما او را نمیشناسیم!» این سخن نشان میدهد که آنان نام رحمان را نمیدانستند و با آن آشنا نبودند، زیرا در میان مشرکان عرب، این نام در نامگذاریها و اعتقاداتشان رایج نبود و تنها نام «الله» را میشناختند. سپس با تمسخر و انکار میگفتند: «آیا ما به چیزی سجده کنیم که تو به ما فرمان میدهی؟» یعنی سجده را نه برای خدا، بلکه برای اطاعت از پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) میپنداشتند و آن را امری بیاساس تلقی میکردند. نتیجه این شد که دعوت به سجده برای رحمان، نه تنها آنان را به حق نزدیک نکرد، بلکه بر دوری و نفرتشان از ایمان افزود و هرچه بیشتر از راه حق فاصله گرفتند.

فواید و پیامهای آیه:

• جهل و نادانی، ریشه اصلی دشمنی با حق است؛ کافران به دلیل ناآشنایی با نام و صفات خداوند، از پذیرش عبادت او سر باز زدند.
• دعوت به حق، گاهی در دلهای بیمار و لجوج، اثر معکوس دارد و بر کینه و عناد آنان میافزاید؛ این نشانه بیماری دل است، نه نقص دعوت.
• سجده، اوج بندگی و تسلیم در برابر پروردگار است و مؤمن باید در برابر فرمان خداوند، بدون چونوچرا سر تعظیم فرود آورد.
• نامهای خداوند متعال، هر یک جلوهای از کمال و رحمت اوست و شناخت این نامها، زمینهساز محبت و عبودیت خالصانه میشود.
• مؤمن باید از این آیه عبرت بگیرد که هرگز در برابر دعوت حق، موضعگیری از روی جهل و تکبر نداشته باشد و با فروتنی و پذیرش، به استقبال هدایت برود.