سوره نمل — آیه 22

معانی کلمات:

• مَکَثَ: توقف و درنگ کرد، مدتی صبر کرد.
• غَیرَ بَعیدٍ: زمانی نه چندان طولانی.
• أَحَطتُ: احاطه علمی پیدا کردم، به طور کامل آگاه شدم.
• سَبَإٍ: نام سرزمینی در یمن (شهر یا منطقه‌ای در آن دیار).
• نَبَإٍ: خبر مهم و بزرگ.
• یَقینٍ: خبری قطعی و بدون شک.

تفسیر آیه:

حضرت سلیمان علیه‌السلام پس از آنکه متوجه غیبت هدهد شد، تهدید کرد که او را به سختی مجازات خواهد کرد یا قربانی خواهد کرد، مگر اینکه دلیل موجهی برای غیبتش بیاورد. هدهد مدت کوتاهی غایب بود و سپس بازگشت. او در برابر سلیمان چنین عذری آورد: «من به چیزی آگاهی یافتم که تو بر آن احاطه نداشتی؛ یعنی از حقیقتی باخبر شدم که تو و لشکریان و پرندگانت از آن بی‌خبر بودید. من از سرزمین سبأ (در یمن) برایت خبری یقینی و قطعی آورده‌ام که در آن هیچ شک و تردیدی نیست.» این خبر، همان مشاهده‌ی زنی بود که بر مردم آن دیار حکومت می‌کرد و آنان به جای عبادت خداوند، خورشید را می‌پرستیدند؛ موضوعی که در ادامه‌ی آیات به تفصیل بیان می‌شود.

فواید و پیام‌های آیه:

1. اهمیت عذرخواهی صادقانه: هدهد به جای بهانه‌های واهی، حقیقت را گفت و دلیل موجهی برای غیبت خود آورد. این درس می‌آموزد که در برابر خطا، باید صداقت پیشه کرد و دلیل منطقی ارائه داد.
2. ارزش علم و آگاهی: هدهد با وجود کوچکی جثه، از دانشی برخوردار بود که سلیمان نبی از آن بی‌خبر بود. این نشان می‌دهد که علم و دانش محدود به مقام و جایگاه نیست و هر موجودی ممکن است از حقیقتی آگاه باشد که دیگران نمی‌دانند.
3. تواضع در برابر حقیقت: سلیمان علیه‌السلام با وجود مقام نبوت و پادشاهی، سخن هدهد را نپذیرفت و آن را رد نکرد، بلکه به بررسی خبر او پرداخت. این رفتار، الگویی برای مؤمنان است که در برابر حق، حتی از سوی کوچک‌ترین افراد، تسلیم باشند.
4. دقت در خبر: هدهد بر یقینی بودن خبرش تأکید کرد. این درس می‌آموزد که در نقل اخبار، باید از قطعیت و صحت آن مطمئن بود و از شایعات و خبرهای بی‌اساس پرهیز کرد.
5. نشانه‌های قدرت الهی: این داستان نشان می‌دهد که خداوند حتی پرندگان را نیز برای رساندن پیام‌های مهم و هدایت انسان‌ها به کار می‌گیرد و این خود از نشانه‌های حکمت و تدبیر اوست.