سوره نمل — آیه 43

معانی کلمات:

• صَدَّها: او را بازداشت و منع کرد.
• ما کانت تعبد: آنچه که عبادت میکرد (خورشید).
• من دون الله: به جای الله، غیر از الله.

تفسیر آیه:

این آیه به بیان حال ملکه سبا (بلقیس) پس از ورود به آستان سلیمان علیهالسلام و مشاهدهی نشانههای عظمت الهی میپردازد. او که با دیدن تخت خویش در نزد سلیمان و مشاهدهی آن همه قدرت و حکمت، به حقانیت دعوت سلیمان و یگانگی خداوند پی برده بود، اما چیزی که او را از پذیرش ایمان و توحید بازمیداشت، همان عادت دیرینه و تقلید کورکورانه از قومش بود. او سالها در میان قومی کافر زیسته بود که خورشید را میپرستیدند و او نیز از کودکی در همین محیط رشد کرده و به این باور باطل خو گرفته بود. این باور غلط و تقلید از نیاکان، چنان پردهای بر بصیرت او افکنده بود که مانع از دیدن حقیقت میشد. اما همین که سلیمان او را به توحید دعوت کرد و پرده از حقیقت برداشته شد، او با فطرت پاک و خرد خویش حقیقت را دریافت و به یگانگی خداوند ایمان آورد. در واقع، اگر او در محیطی پاک و موحد پرورش یافته بود، هرگز در پذیرش حق تردید نمیکرد، اما تربیت نادرست و باورهای باطل قومش، او را از راه راست بازداشته بود.

فواید و پیامهای آیه:

• محیط و تربیت نقش بسیار مهمی در شکلگیری باورهای انسان دارد؛ اما هیچگاه نباید بهانهای برای ماندن بر باطل باشد، چرا که فطرت پاک و خرد سلیم، همواره راه حق را نشان میدهد.
• تقلید کورکورانه از نیاکان و محیط، بزرگترین مانع برای پذیرش حقیقت است؛ انسان باید با چشم بصیرت بنگرد و حق را بپذیرد، حتی اگر همهی اطرافیانش بر خلاف آن باشند.
• خداوند هیچ بندهای را به خاطر جهل و نادانی که از محیط ناسالم برخاسته، بدون اتمام حجت مؤاخذه نمیکند؛ بلکه با فرستادن پیامبران و نشانهها، راه را برای همه روشن میسازد تا با اختیار خود راه حق را برگزینند.
• این آیه نشان میدهد که اسلام دین فطرت است و هر انسانی با کمی تأمل و پاکسازی ذهن از خرافات، به سادگی میتواند حقیقت توحید را درک کند و به آن دل بدهد.