آل عمران سۈرىسى — ئايەت 161

1) لۇغەت ئىزاھاتى

• يَغُلَّ (ياغۇللە): غۇلۇل قىلماق، يەنى غەنىمەت مالدىن ئۆزىگە تېگىشلىك بولمىغان نەرسىنى يوشۇرۇن ئېلىۋالماق، خىيانەت قىلماق.
• الْغَنِيمَة (غەنىمە): ئۇرۇشتا دۈشمەندىن قولغا كىرگۈزۈلگەن مال-مۈلۈك.
• تُوَفَّى (تۇۋەففا): تولۇق بېرىلمەك، كەم-كۈتىسىز تولۇق ئەدا قىلىنماق.
• كَسَبَتْ (كەسەبەت): قازانغان، قىلغان ئەمەلى.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى

بۇ ئايەت ئۇھۇد ئۇرۇشىدىن كېيىن نازىل بولغان بولۇپ، ئۇرۇش مەيدانىدا بەزى كىشىلەرنىڭ غەنىمەت مالدىن ئۆزىگە تېگىشلىك بولمىغان نەرسىنى يوشۇرۇن ئېلىۋالغانلىقى توغرىسىدىكى گۇمان-شۈبھىلەرگە رەددىيە بېرىش ئۈچۈن كەلگەن.

ئاللاھ تائالا بۇ ئايەتتە مۇنداق بۇيرۇق بېرىدۇ: ھەرگىز ھېچقانداق پەيغەمبەرگە غەنىمەت مالدىن خىيانەت قىلىش، يەنى ئۆزىگە ئاللاھ تەقسىم قىلغان ھەقدىن ئارتۇق نەرسىنى يوشۇرۇن ئېلىۋېلىش لايىق ئەمەس. پەيغەمبەرلەر ئەڭ ئالىي ئەخلاق ۋە ئەمانەتدارلىق بىلەن سۈپەتلەنگەن، ئۇلار خىيانەتتىن پاكىز. بۇ ئايەت ئەمەلىيەتتە پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا قارىتىلغان بەزى مۇناپىقلارنىڭ يالغان گۇمانىغا جاۋاب بولۇپ، پەيغەمبەرنىڭ مەسۇملىقىنى جاكارلايدۇ.

ئاندىن ئاللاھ تائالا ئومۇمىي بىر قانۇنىيەتنى بايان قىلىدۇ: كىمكى غەنىمەت مالدىن خىيانەت قىلىپ بىر نەرسىنى يوشۇرۇن ئالسا، قىيامەت كۈنى ئۇ ئالغان نەرسىسىنى ئۆزى كۆتۈرۈپ كېلىدۇ. بۇ ئۇنىڭ ئۈچۈن زور رەسۋالىق ۋە شەرمەندىلىك بولىدۇ، چۈنكى پۈتۈن خەلقنىڭ كۆز ئالدىدا ئۇنىڭ خىيانىتى ئاشكارىلىنىدۇ. بۇ جازا ئۇنىڭ قىلغان گۇناھىنىڭ ئېغىرلىقىنى ۋە ئاللاھنىڭ ئادالەتلىك ھۆكۈمرانلىقىنى كۆرسىتىدۇ.

ئاخىرىدا، ئاللاھ تائالا ھەر بىر جاننىڭ قىلغان ئەمەلىنىڭ تولۇق جازاسىنى ياكى مۇكاپاتىنى كەم-كۈتىسىز ئېرىشىدىغانلىقىنى، ھېچكىمگە زۇلۇم قىلىنمايدىغانلىقىنى بىلدۈرىدۇ. ياخشى ئەمەل قىلغانلارنىڭ ياخشىلىقى كېمەيتىلمەيدۇ، يامان ئەمەل قىلغانلارنىڭ جازاسى ئارتتۇرۇلمايدۇ. بۇ ئاللاھنىڭ مۇتلەق ئادالەتلىك ئىكەنلىكىنىڭ ئىپادىسىدۇر.

3) ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلار

• ئاللاھ تائالا پەيغەمبەرلەرنى ھەر قانداق خىيانەتتىن پاك قىلغان، بۇ ئۇلارنىڭ ئەڭ ئالىي ئەخلاققا ئىگە ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ. بۇ ئىنساننى پەيغەمبەرلەرگە بولغان ئىشەنچ ۋە ھۆرمەتنى تېخىمۇ چوڭقۇرلاشتۇرىدۇ.
• ئەمانەتدارلىق ۋە راستچىللىق ئىسلام ئەخلاقىنىڭ ئاساسىدۇر. خىيانەت قىلىش، ئاز بولسىمۇ، ئۇنىڭ ئاقىۋىتى قىيامەت كۈنى ئاشكارىلىنىدۇ. بۇ ئىنساننى ھەر قانداق ئەمەلىدە ئاللاھنىڭ كۆزىتىشىدە ئىكەنلىكىنى ئەسلىتىپ، تەقۋادارلىققا ئۈندەيدۇ.
• قىيامەت كۈنى ھەر بىر ئادەم قىلغان ئەمەلىنىڭ ھەققىنى تولۇق ئالىدۇ، ھېچكىمگە زۇلۇم قىلىنمايدۇ. بۇ ئاللاھنىڭ ئادالەتلىك ھۆكۈمرانلىقىغا بولغان ئىشەنچنى كۈچەيتىپ، ياخشى ئەمەل قىلىشقا ۋە يامان ئەمەلدىن يېنىشقا تەرغىب قىلىدۇ.
• بۇ ئايەت ئىسلام دىنىنىڭ پاكلىقىنى، ئۇنىڭ ئەمەلىي ھاياتتا ئادالەت ۋە ئەمانەتنى قوغدايدىغانلىقىنى نامايان قىلىدۇ. بۇ ئىنساننى ئىسلامغا ۋە قۇرئانغا بولغان مۇھەببىتىنى ئاشۇرىدۇ، چۈنكى ئۇلاردا ھەقىقىي ئادالەت ۋە ئەخلاقنىڭ ئەڭ گۈزەل ئۈلگىسى مەۋجۇتتۇر.