سوره احزاب — آیه 66

معانی کلمات:

• تُقَلَّبُ: زیر و رو شدن، از پهلو به پهلو چرخانده شدن.
• وُجُوهُهُمْ: چهره‌های آنان.
• یَا لَیْتَنَا: ای کاش ما.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، یکی از هولناک‌ترین صحنه‌های روز قیامت را برای کافران و گناهکاران ترسیم می‌کند؛ روزی که چهره‌های آنان در آتش دوزخ زیر و رو می‌شود، گاهی بر روی آتش کشیده می‌شوند و گاهی از پهلو به پهلو چرخانده می‌شوند تا عذاب به تمامی وجودشان برسد. در آن لحظه‌ی وحشتناک، وقتی شدت عذاب و حسرت بر آنان چیره می‌شود، با نهایت پشیمانی و اندوه فریاد برمی‌آورند: «ای کاش در دنیا از فرمان خداوند اطاعت کرده بودیم و از پیامبر او پیروی نموده بودیم!» آنان در آن روز درمی‌یابند که تمام بدبختی‌هایشان به خاطر نافرمانی از خدا و رسول او بوده است، اما این پشیمانی دیگر سودی ندارد و راه بازگشتی برایشان نیست.

این سخن آنان در حقیقت اعتراف به گناه و خطای خودشان است؛ زیرا آنان در دنیا به جای اطاعت از خدا و رسول، از هوای نفس و وسوسه‌های شیطان و رهبران گمراه‌کننده پیروی کردند و اکنون که پرده‌ها کنار رفته و حقیقت را با چشم خود می‌بینند، افسوس می‌خورند که چرا در دنیا حق را نپذیرفتند و از راه هدایت پیروی نکردند.

فواید و درس‌های آیه:

1. اهمیت اطاعت از خدا و رسول: این آیه نشان می‌دهد که سعادت و رستگاری انسان تنها در گرو اطاعت از خداوند و پیروی از پیامبر اوست؛ کسانی که در دنیا از این دو سرچشمه‌ی هدایت پیروی کنند، در آخرت در امان خواهند بود.
2. پشیمانی بی‌فایده در قیامت: روز قیامت روز پشیمانی است، اما پشیمانی در آنجا هیچ سودی ندارد. پس عاقلانه آن است که انسان در دنیا پیش از فرا رسیدن آن روز بزرگ، به فکر جبران کوتاهی‌های خود باشد و از فرصت باقی‌مانده برای توبه و بازگشت به سوی خدا استفاده کند.
3. رحمت و محبت خداوند: این آیه در عین هشداردهندگی، بیانگر لطف خداوند است که در دنیا با فرستادن پیامبران و کتب آسمانی، راه را برای بندگان روشن کرده است تا با پیروی از آنان، از چنین عذابی در امان بمانند. خداوند نمی‌خواهد بندگانش را عذاب کند، بلکه با ارسال رسولان، راه نجات را به آنان نشان داده است.
4. نقش پیامبر در هدایت: این آیه بر جایگاه والای پیامبر اسلام (صلی الله علیه وسلم) تأکید می‌کند که اطاعت از او در کنار اطاعت از خداوند قرار گرفته است؛ زیرا سخن و عمل او بازتاب وحی الهی است و پیروی از او، پیروی از خداست.
5. هشدار به پیروی نکردن از گمراهان: کافران در آن روز اعتراف می‌کنند که ای کاش به جای پیروی از رهبران گمراه، از خدا و رسول پیروی می‌کردند. این درس مهمی است که انسان باید در انتخاب الگوها و رهبران خود دقت کند و تنها از کسانی پیروی کند که آنان را به سوی خدا و رضایت او راهنمایی می‌کنند.