Фатир сүрөсү — Аят 28

1. Аяттагы кээ бир сөздөрдүн мааниси:

• الدوابّ (ад-давабб): Жандыктар, буттуу макулуктар — адамдан башка жүрүүчү тирүү жандыктар.
• الأنعام (ал-анъам): Төрт түлүк мал — төө, уй, кой, эчки сыяктуу үй жаныбарлары.
• مختلف ألوانه (мухталифун алвануху): Түстөрү ар башка, түрдүү түстөгү.
• يخشى (йахша): Коркот, такыба кылат, Аллахтын азабынан сактанат.
• العلماء (ал-улама): Билимдүүлөр — Аллахты, Анын сипаттарын, шариятын жана кудуреттүүлүгүн тааныган аалымдар.
• عزيز (азиз): Кудуреттүү, жеңилгис, эч ким Аны жеңе албайт.
• غفور (гафур): Кечиримдүү, тообо кылгандардын күнөөлөрүн кечирет.

1. Аяттын түшүндүрмөсү:

Аллах Таала бул аятта адамдардын, жандыктардын жана төрт түлүк малдын арасында да түстөрү ар башка, түрдүү түстөгү макулуктарды жаратканын билдирет. Мурунку аяттарда айтылган жемиштердин жана тоолордун түстөрү ар башка болгону сыяктуу эле, адамдардын, жандыктардын жана малдын да түстөрү, көрүнүштөрү ар башка. Мунун баары Аллахтын кудуреттүүлүгүнүн жана даанышмандыгынын далили.

Андан соң Аллах Таала: «Анын пенделеринин ичинен Аллахтан аалымдар гана коркот» — деп билдирет. Башкача айтканда, Аллахты чындап тааныган, Анын улуулугун, кудуреттүүлүгүн, илимин жана даанышмандыгын терең түшүнгөн адамдар гана Ага чын ыкластан такыба кылып, Анын азабынан коркушат. Аллахтын ысымынын алдыга коюлушу жана аалымдардын кийин айтылышы — Аллахтан чындап корккондор аалымдар экенин билдирет. Чын билим Аллахты таанып-билүүгө алып барат, ал эми Аллахты таанып-билүү болсо жүрөктө такыбалыкты жана Ага болгон коркууну пайда кылат.

Акырында Аллах Таала Өзүнүн эки сипатын билдирет: Ал Азиз — кудуреттүү, жеңилгис, эч ким Аны жеңе албайт; жана Гафур — кечиримдүү, тообо кылып, Ага кайткан пенделеринин күнөөлөрүн кечирет.

1. Бул аяттан алынуучу пайдалар жана исламга болгон кызыгууну арттыруучу ойлор:

• Аллахтын кудурети чексиз: Адамдардын, жандыктардын жана малдын түстөрүнүн, көрүнүштөрүнүн ар башка болушу — Аллахтын чексиз кудуретинин жана даанышмандыгынын ачык далили. Бул ар түрдүүлүктү байкап, ой жүгүрткөн адам Аллахтын улуулугун терең түшүнөт.
• Билим — такыбалыктын негизи: Аят бизге чыныгы билимдин Аллахты таанып-билүүгө, Анын улуулугун түшүнүүгө жана Ага болгон такыбалыкка алып барарын үйрөтөт. Окумуштуу болуу, илим үйрөнүү — Аллахка жакындашуунун жолу. Илим менен такыбалык кол кармашып жүрүшү керек.
• Аллах кечиримдүү: Аллахтын Гафур (Кечиримдүү) деген ысымы бизге үмүт берет. Канчалык күнөө кылсак да, тообо кылып, Ага кайтсак, Аллах бизди кечирет. Бул — Аллахтын ырайымынын кеңдигинин белгиси.
• Аллахтан коркуу — жүрөктүн тиричилиги: Аллахтан коркуу — бул үмүтсүздүк эмес, тескерисинче, Аллахты сүйүү жана Ага болгон ишеним менен коштолгон такыбалык. Аллахтан корккон адам Анын буйруктарын аткарып, тыюуларынан качат, ошону менен бактылуулукка жетет.
• Жаратылыштагы ар түрдүүлүк — Аллахтын белгиси: Ар бир түс, ар бир көрүнүш, ар бир жаратылган нерсе — Аллахтын бар экенин жана бир экенин далилдеген белги. Бул белгилерди окуп-үйрөнүү, алар жөнүндө ой жүгүртүү — ыйманды бекемдейт жана Аллахка болгон ыкласты арттырат.
• Ислам — илим жана ой жүгүртүү дини: Ислам бизди жаратылышты байкоого, илим үйрөнүүгө жана Аллахтын жараткандары жөнүндө ой жүгүртүүгө чакырат. Бул аят илим менен диндин ажырагыс байланышын көрсөтөт.